Opatija. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Hotel Kvarner otwarto w 1884 roku i był pierwszym hotelem na wschodnim wybrzeżu Adriatyku. Zbudowało go Towarzystwo Kolei Południowych, które prowadziło z Wiednia linię do Rijeki i pojęło, że podróżnym można zaoferować także cel, nie tylko przewóz; przez to Opatija w ciągu dekady zmieniła się z rybackiej osady w zimowisko środkowoeuropejskiego towarzystwa. Budynek jest klasycystyczny, z długą fasadą ku morzu i tarasami, a mieści się w nim Sala Kryształowa z żyrandolami i parkietem, która do dziś służy balom i koncertom. Od początku hotel miał łaźnie z podgrzewaną wodą morską, część ówczesnej terapii. Hotel nadal działa, a ogród i taras od strony morza są dostępne dla gości kawiarni, więc miejsce można zobaczyć i bez noclegu.

Dziewczyna z mewą stoi na skale przy Lungomare i jest dziś najbardziej rozpoznawalnym motywem Opatiji, choć nie jest pierwszym posągiem, który w tym miejscu stał. Poprzedziła ją Madonna del Mare, ustawiona w 1891 roku ku pamięci hrabiego Arthura Kesselstadta, który w tym samym roku utonął w sztormie przed brzegiem; gdy posąg ucierpiał od fal, przeniesiono go w otoczenie kościoła świętego Jakuba, a w 1956 na skale ustawiono brązową dziewczynę rzeźbiarza Zvonka Cara. Postać zwrócona jest ku pełnemu morzu, z wyciągniętą ręką, na której siedzi mewa, i zmienia wygląd zależnie od światła i morza; podczas niepogody fala obmywa ją po kolana. Fotografuje się ją z całego Lungomare, a najlepszą chwilą jest wczesny ranek, zanim zbiorą się grupy.

Baszta Miejska w Lovranie to czworoboczna kamienna budowla z XIV wieku i najstarszy zachowany budynek w osadzie. Wzniesiono ją jako część pierścienia obronnego chroniącego jądro na wzniesieniu przy morzu, a pod nią jest przejście, którym wchodziło się do miasta; bramę zamykano nocą, a straż nadzorowała z góry wybrzeże ku Zatoce Kvarnerskiej, skąd przybywali piraci, a później uskocy. Gdy niebezpieczeństwo ustało, baszta otrzymała spokojniejszą rolę: umieszczono w niej zegar, a przejście pozostało głównym wejściem do starego jądra, jakim jest do dziś. Mury mają blisko dwa metry grubości, a kamień wydobywano w okolicy. Basztę widać z zewnątrz o każdej porze; przez przejście wchodzi się w wąskie uliczki Lovranu i dociera do kościoła świętego Jerzego.

Chorwackie Muzeum Turystyki jest jedynym muzeum w kraju poświęconym temu, jak powstała i rosła turystyka na wschodnim Adriatyku. Założono je w 2007 roku i mieści się w willi Angiolinie oraz sąsiednim Domu Szwajcarskim, dwóch budynkach, które same są częścią tej opowieści. Ekspozycja obejmuje okres od połowy XIX wieku po dziś: pierwszych gości z Wiednia i Budapesztu, przepisywane terapie morzem i powietrzem, rozkłady parowców i pociągów, którymi przyjeżdżano, hotelowe księgi gości, plakaty, pocztówki, kostiumy kąpielowe i bagaże. Widać też, jak zmieniało się to, co sprzedawano: od uzdrowiska przez letnisko po turystykę masową. Muzeum jest małe, obejście trwa godzinę, a bilet jest tani i obejmuje oba budynki oraz spacer po parku.

Ogrody Amerykańskie to mniejsze założenie parkowe w południowej części Opatiji, urządzone w czasach, gdy cała miejscowość budowała się jako uzdrowisko, a każdą nową willę otaczano nasadzeniem. Nazwa została po roślinach przywiezionych tu z kontynentu amerykańskiego i posadzonych obok rodzimej roślinności śródziemnomorskiej: obok cyprysów, wawrzynu i laurowiśni rosną magnolie, agawy i drzewa, które w tym klimacie nie są pierwotne, ale znoszą łagodną zimę bez szkody. Właśnie ta mieszanka jest znakiem opatijskich parków, bo w XIX wieku wierzono, że rośliny wiecznie zielone oczyszczają powietrze i pomagają chorym na drogi oddechowe. Ogród jest mały i cichy, z ławkami i ścieżkami w cieniu, a dochodzi się do niego z Lungomare w kilka minut. Otwarty jest za dnia i bezpłatny.

Lovran to najstarsza osada na tym wybrzeżu, wspominana już we wczesnym średniowieczu, a nazwę nosi po wawrzynie, który rośnie tu w obfitości. Stare jądro jest małe i zwarte na niewielkim wzniesieniu przy morzu, z wąskimi uliczkami, kamiennymi domami i Basztą Miejską z XIV wieku, która była częścią pierścienia obronnego. W centrum stoi kościół parafialny świętego Jerzego z gotyckimi freskami z XV wieku, jednymi z najcenniejszych na Kvarnerze. W odróżnieniu od Opatiji, powstałej jako uzdrowisko w XIX wieku, Lovran jest prawdziwym starym miastem, które turystyka jedynie zastała. W październiku odbywa się tu Marunada, święto poświęcone marunowi, dużemu miejscowemu kasztanowi jadalnemu rosnącemu na stokach Učki. Do Lovranu wiedzie Lungomare, półtorej godziny marszu z Opatiji.

Kamienna wieża widokowa na Vojaku, najwyższym szczycie Učki liczącym tysiąc czterysta jeden metrów, powstała na początku XX wieku, w czasach, gdy na alpejskich i przedalpejskich szczytach budowano takie wieże dla turystów górskich i wycieczkowiczów. Zbudowano ją z miejscowego kamienia, ma rzut kolisty i jest niska, bo szczyt i tak góruje nad wszystkim w okolicy; wewnętrznymi schodami wychodzi się na taras, z którego widok sięga Zatoki Kvarnerskiej z wyspami, całej Istrii, a przy wyjątkowo pogodnej aurze aż po Alpy i przez morze do Włoch. Latem działa w wieży mały punkt gastronomiczny. Na szczyt dochodzi się ścieżką z przełęczy Poklon, około półtorej godziny marszu, albo dłuższymi szlakami górskimi z Lovranu i Opatiji. Bora wieje tu i latem, więc wiatrówka jest obowiązkowa.

Lungomare, urzędowo Promenada Franciszka Józefa I, ciągnie się dziesięć kilometrów wzdłuż wybrzeża od Voloska na północy po Lovran na południu i jest najdłuższą urządzoną nadmorską promenadą w Chorwacji. Budowano ją etapami między 1885 a 1911 rokiem, w czasach, gdy Opatija była zimowiskiem towarzystwa wiedeńskiego i budapeszteńskiego, a lekarze przepisywali spacer nad morzem jako część terapii; ścieżka jest przez to łagodnie nachylona, szeroka i biegnie całą drogę tuż przy wodzie. Wzdłuż niej stoją wille, kąpieliska, sosny i skały, z których skacze się do morza, a z kilku miejsc widać Cres i Krk. Całą trasę przechodzi się w trzy do czterech godzin w jedną stronę; na krótszy odcinek weźcie Opatiję do Voloska, pół godziny, albo do Ičići, około godziny.

Učka to górski grzbiet wznoszący się bezpośrednio za Opatiją i oddzielający Kvarner od Istrii; jej najwyższym szczytem jest Vojak, tysiąc czterysta jeden metrów, a na nim stoi kamienna wieża widokowa wzniesiona na początku XX wieku. Widok ze szczytu obejmuje Zatokę Kvarnerską z wyspami Cres, Krk i Rab, całą Istrię, a w bardzo pogodne dni także szczyty Alp na północnym zachodzie oraz włoskie wybrzeże za morzem. Od 1999 roku obszar chroniony jest jako Park Przyrody Učka. Na Vojak dojeżdża się drogą przez przełęcz Poklon i ostatnie pół godziny idzie pieszo, albo górskimi szlakami z Opatiji i Lovranu, podejście na trzy do czterech godzin. Szczyt jest wystawiony na borę, która i latem wieje zimno, weźcie więc wiatrówkę bez względu na temperaturę na dole.

Mošćenička Draga leży na końcu głębokiej zatoki piętnaście kilometrów na południe od Opatiji i ma to, czego temu wybrzeżu przeważnie brakuje: długą żwirową plażę ze stopniowym wejściem zamiast betonowych platform. Plaża Sipar ciągnie się wzdłuż całej zatoki, z drobnym białym żwirem i klarownym morzem, a wokół sosnowe lasy dające cień. Miejscowość powstała jako port wsi Mošćenice, która stoi na wzgórzu ze sto metrów wyżej i liczy kilka stuleci; wiodą do niej długie kamienne schody, którymi wchodzi się pół godziny, a na górze są wąskie uliczki, mur obronny i stary toš, ręczna prasa do oliwy. Draga ma kilka hoteli, restauracje i kemping. Z Opatiji przyjeżdża się autobusem w pół godziny albo samochodem drogą nadmorską.

Leśna promenada Carmen Sylva biegnie zboczem nad Opatiją, na wysokości około stu metrów nad poziomem morza, i ciągnie się jakieś cztery kilometry z centrum ku Volosku. Urządzono ją pod koniec XIX wieku jako część programu uzdrowiskowego: obok promenady nadmorskiej na łagodne dni potrzebna była też ścieżka w cieniu, wśród sosen i wawrzynu, na godziny, gdy nad morzem jest zbyt gorąco. Nosi imię Carmen Sylvy, literackiego pseudonimu rumuńskiej królowej Elżbiety, która przebywała w Opatiji i tu pisała. Ścieżka jest niemal płaska, szeroka i na całej długości pod koronami, z ławkami i kilkoma miejscami, w których otwiera się widok na zatokę i wyspy. Idzie się godzinę w jedną stronę, a najlepsza jest latem po południu albo po deszczu, gdy las pachnie.

Scena letnia powstała pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku przy brzegu, w parku między hotelami a morzem, i jest jedną z największych widowni pod gołym niebem nad Adriatykiem, z około dwoma tysiącami miejsc. Jej osobliwością jest ruchomy dach, który zamyka się, gdy grozi deszcz, więc przedstawienie rzadko się odwołuje; w czasie budowy to rozwiązanie było technicznie wymagające i to jemu scena zawdzięcza siedem dekad w użyciu. Odbywał się tu od 1958 roku festiwal muzyki rozrywkowej, który ukształtował jugosłowiańską estradę, a dziś latem następują po sobie koncerty, przedstawienia teatralne i festiwale. Bilety kupuje się z wyprzedzeniem, a na koncerty popularnych wykonawców rozchodzą się wcześnie. Widownia otwarta jest ku morzu, więc sama scena ma tło, jakiego sale nie mają.

Targ miejski Opatiji działa w zadaszonej hali niedaleko centrum i jest miejscem, w którym kupuje się to, co podają restauracje. Na straganach są warzywa i owoce z okolicznych stoków Učki oraz z istryjskiego zaplecza, ser, jajka, miód, oliwa i domowa szynka, a sezonowo kasztan z lovrańskich lasów, który jest tu większy niż gdzie indziej i nazywa się marun. Ceny są niższe niż w sklepach w centrum, a towar pochodzi głównie z gospodarstw rodzinnych. Targ czynny jest rano i przedpołudniem, a najlepszy wybór jest przed dziewiątą; w niedziele działa krócej. Dla gości w apartamentach to najużyteczniejszy adres w mieście, a i ci, którzy nie gotują, powinni zajrzeć po ser, oliwę i wędliny na drogę do domu.

Targ rybny w Opatiji działa przy targu miejskim i otwiera się wcześnie, zamykając, gdy sprzeda się to, co tej nocy złowiono w Zatoce Kvarnerskiej. Na lodzie zmieniają się sardynka i sardela, tu najliczniejsze, a także labraks, dorada, morszczuk, skorpena i kalmar, a niekiedy homarce z głębszej części zatoki, z których Kvarner słynie. Homarzec kvarnerski jest ceniony za jędrne mięso i słodszy smak, co przypisuje się chłodniejszej wodzie i mulistemu dnu, na którym rośnie. Ceny zależą od połowu; w poniedziałki wybór jest mniejszy. Sprzedawcy oczyszczą rybę na życzenie, a do przyrządzenia wystarczą odrobina oliwy, sól i grill. Targ czynny jest rano, a najlepszy wybór zaraz po otwarciu, zanim restauracje zabiorą największe sztuki.