Vodice. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Prvić Luka to mniejsza z dwóch osad na wyspie Prvić, a na całej wyspie nie ma ani jednego samochodu. Łodzie z Vodic przybijają kilka razy dziennie, a rejs trwa około dwudziestu minut, co czyni tę wycieczkę najłatwiejszą wyprawą na wyspę na tym odcinku wybrzeża: bez promu, bez rezerwacji, wystarczy bilet na przystani.

W kościele Matki Bożej Miłosierdzia pochowany jest Faust Vrančić, szybenicki polihistor z XVI wieku. Jego książka Machinae Novae z 1615 roku pokazuje około pięćdziesięciu maszyn, wśród nich człowieka opuszczającego się z wieży na płótnie rozpiętym na ramie: ten rysunek, nazwany Homo Volans, jest jednym z najwcześniejszych przedstawień spadochronu. Vrančić był też biskupem i sekretarzem cesarza Rudolfa II, a opracowany przez niego słownik należy do pierwszych dla języka chorwackiego.

Osadę obchodzi się w pół godziny: przystań, kościół, kilka konob i wąska ścieżka przez wzgórze do Šepurine. Centrum pamięci poświęcone Vrančiciowi pokazuje modele jego maszyn i jest jedynym prawdziwym muzeum na wyspie.

Riva w Vodicach ciągnie się przez około kilometr, od przystani, z której odpływają łodzie na Prvić, po wjazd do mariny ACI, i całe miasteczko jest ku niej zwrócone. Dzień ma tu wyraźny rytm. Rano to miejsce pracy: rybacy wyładowują nocny połów, otwiera się targ, dostawcze auta mogą wjechać tylko do dziewiątej. Około południa riva pustoszeje, bo wszyscy są na plażach na zachód od centrum. Pod wieczór zapełnia się znowu i zamienia w to, co Dalmatyńczycy nazywają šetnja: idzie się powoli, od końca do końca i z powrotem, spotyka znajomych i przystaje co pięćdziesiąt metrów.

Kamienne domy za rivą są niższe i prostsze niż w Szybeniku piętnaście kilometrów na wschód, i to nie przypadek. Vodice nigdy nie były siedzibą biskupią ani szlachecką, tylko rybacko-rolniczą osadą, którą poważna turystyka odnalazła dopiero w latach pięćdziesiątych. Dlatego w starej części nie ma pałaców, tylko rzędy dwupiętrowych domów z zewnętrznymi schodami i galeryjkami, a najstarszy fragment zdradza się jedynie szerokością uliczek: im węższe, tym starsze.

Tribunj leży trzy kilometry na zachód od Vodic i wygląda jak to, czym Vodice już nie są. Stare centrum stoi na wysepce połączonej z lądem kamiennym mostem, uliczki są za wąskie dla auta, a wszystko wznosi się spiralnie ku szczytowi, gdzie kościół świętego Mikołaja spogląda na kanał i wyspy. Poniżej, wzdłuż rivy, ciągnie się rząd konob, w których rybę wciąż grilluje się przy gościu.

Miejscowość słynie z wyścigu osłów, organizowanego co sierpień od 1972 roku i trwającego jedno popołudnie. Osły nosiły kiedyś ładunki do winnic na okolicznych wzgórzach, a gdy zastąpiły je traktory, zostały bez pracy; wyścig powstał dla żartu i stał się głównym wydarzeniem roku, wypełniającym osadę po ostatni kąt.

W przeciwieństwie do Vodic Tribunj ma niewiele plaż i prawie żadnej infrastruktury turystycznej poza nabrzeżem, więc przyjeżdża się tu na dwie godziny, nie na cały dzień.

Šepurine to druga z dwóch miejscowości na wyspie Prvić i ta, która zachowała więcej codzienności: rząd kamiennych domów wzdłuż długiego brzegu, z kościołem Wniebowzięcia na wzniesieniu, wąskimi ulicami bez ani jednego samochodu i setką mieszkańców, którzy zostają na zimę. Na Prviciu nie ma dróg ani pojazdów, wszystko nosi się ręcznie albo na wózkach, i właśnie to czyni miejsce tym, czym jest: cichym w sposób, jaki gdzie indziej nad Adriatykiem trudno znaleźć. Brzeg jest długi i dostępny, z betonowymi platformami i żwirem, a morze jest tu czyste, bo nie ma ani portu, ani ruchu. Do Šepurin dopłynie się łodzią z Vodic albo Szybenika w jakieś dwadzieścia minut, a do sąsiedniej Prvić Luki idzie się półwyspem pół godziny przez oliwki i suche mury. W miejscowości działają dwie konoby i sklep, resztę przynieście. Na dzień ucieczki od vodickiego gwaru to najbliższy adres: łódź, kąpiel, obiad nad morzem i powrót popołudniową linią.

Kościół parafialny Znalezienia Krzyża Świętego wzniesiono w połowie XVIII wieku w miejscu starszej świątyni i jest największym budynkiem starej części. Fasada jest prosta i barokowa, bez ozdób szybenickich kościołów, bo budowała ją rybacka parafia z własnych środków. Wnętrze idzie tą samą logiką: marmurowe ołtarze, drewniany chór i niewiele zbędnego.

Dzwonnicę widać z całej rivy i jest najbardziej użytecznym punktem orientacyjnym: wąskie uliczki starej części prowadzą wszystkie ku niej, więc droga powrotna nigdy się nie gubi. Kościół nadal wyznacza lokalny kalendarz. Na Wniebowzięcie w połowie sierpnia procesja przechodzi przez starówkę, a na święto Krzyża we wrześniu gromadzi się całe miasteczko, także ci, którzy dawno przenieśli się do Szybenika i Zagrzebia.

Akwarium i muzeum tradycji morskiej to mały dom przy rivie, który w jednej przestrzeni łączy dwie historie Vodic: morze takie, jakie jest pod powierzchnią, i morze takie, jakim było zajęciem. W części akwaryjnej są zbiorniki z gatunkami Adriatyku, ośmiornicami, murenami, skorpenami, krabami i muszlami, wszystkie z pobliskich zatoczek, z podpisami tłumaczącymi, gdzie który gatunek żyje i jak się go łowi. W części muzealnej wystawione są narzędzia vodickich rybaków i poławiaczy gąbek: sieci, ościenie, latarnie do nocnego połowu, kompas, sprzęt nurkowy z czasów, gdy gąbkę wydobywano na zatrzymanym oddechu, oraz fotografie miejscowości sprzed turystyki. Ekspozycja jest mała i zwiedza się ją w pół godziny, co czyni ją idealną dla rodzin z dziećmi i na deszczową godzinę. Mieści się przy samej rivie, bilet jest skromny, a działa przez sezon. Dla dziecka, które spędziło poranek na plaży, to najlepszy sposób, by połączyć to, co widziało w masce, z tym, czym morze naprawdę jest.

Błękitna plaża to, co Vodice oferują zamiast piasku, i warto wiedzieć, co dokładnie się dostaje. Brzeg to pas żwiru przerywany betonowymi platformami, z prysznicami, kabinami, barami i leżakami do wynajęcia, a morze opada stopniowo, więc dzieci długo stoją. Za plażą ciągnie się pas sosen, jedyny prawdziwy cień w okolicy i powód, dla którego pierwsze poranne miejsca zajmowane są właśnie tam.

Plaża ma Błękitną Flagę, międzynarodowe oznaczenie jakości wody i wyposażenia, co widać po utrzymaniu. Widać to też po tłumie. W połowie lipca i w sierpniu, między 11 a 16, wolnego miejsca praktycznie nie ma, a parking przy drodze powyżej zapełnia się do dziewiątej rano. Kto przyjdzie przed dziesiątą albo po piątej, dostaje tę samą plażę bez kolejki pod prysznicem. Woda jest najcieplejsza w sierpniu i pozostaje przyjemna do połowy września, gdy plaża luzuje się i staje tym, czym była przed turystyką: zwyczajnym miejskim brzegiem.

Zachodnia promenada nadbrzeżna wiąże wszystkie miejskie plaże Vodic w jedną linię: betonowa ścieżka przy samym morzu, która z rivy wiedzie na zachód, obok Błękitnej Plaży, Plitkiej punty i dalej ku Zamalinowi i Tribunjowi, bez jednego stopnia i bez ruchu. Właśnie to jest jej największą wartością: ścieżka jest równa na całej długości, więc przejezdna z wózkiem, rowerem i dla osób, którym chodzenie sprawia trudność, co nad Adriatykiem rzadko się zdarza. Przy ścieżce są wejścia do morza co jakieś pięćdziesiąt metrów, prysznice, ławki i bary, a sosny miejscami dają cień. Rano to trasa biegowa i rowerowa miejscowych, za dnia droga ku plażom, a wieczorem promenada, na której spotyka się cała miejscowość. Do Tribunja jest około godziny marszu, a po drodze można wejść do morza, ile razy chcecie. Dla rodzin to najłatwiejszy sposób zorganizowania dnia bez auta: wszystko, co potrzebne, leży przy ścieżce.

Marina ACI Vodice to jedna z największych marin chorwackiego Adriatyku i powód, dla którego miejscowość zimą nie pustoszeje: blisko czterysta miejsc postojowych w wodzie i postój suchy dla kilkuset jednostek, z dźwigiem, serwisem, stacją paliw i personelem pracującym cały rok. Marina leży na wschodnim krańcu rivy, osłonięta falochronem, a z jej pomostów wyrusza duża część floty czarterowej, która latem płynie ku Kornatom; Vodice są dla wielu załóg pierwszym i ostatnim portem podróży. Dla gościa bez łodzi marina to miły spacer: pomosty są przejezdne do pewnego punktu, maszty w rzędzie dają najlepszy kadr miejscowości, a restauracja i kawiarnie przy marinie działają też poza sezonem, często w lepszych cenach niż na rivie. Stąd wsiada się też na wycieczki ku Kornatom, Krce i wysepkom Prvić i Zlarin; bilety kupuje się na pomoście albo w agencjach przy rivie. Wieczorem, gdy w wodzie zapalą się światła, marina jest najbardziej fotogeniczną częścią Vodic.