Nin. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Święty Krzyż to najsłynniejszy mały kościół Chorwacji: przedromańska budowla z IX wieku na wysepce starego jądra Ninu, którą angielski architekt Thomas Jackson za doskonałą całość nazwał najmniejszą katedrą świata, a przydomek przylgnął na zawsze. Kapliczka na rzucie krzyża, z kopułą i dzwonnicą nad wejściem, budowana była bez pośpiechu i bez błędu: ściany są łagodnie zakrzywione, a otwory tak ustawione, że słońce wchodzi przez nie w przesilenia i równonoce w dokładnym porządku, więc Święty Krzyż czyta się też jako kamienny kalendarz. Nadproże niesie wykute imię żupana Godečaja, najstarszą wzmiankę o chorwackim dostojniku w kamieniu. Wewnątrz nie ma niczego prócz przestrzeni i światła, i właśnie dlatego wejście działa: tysiąc sto lat stoi ta kapliczka w trawie, przeżywszy wszystko, co słała historia. Zwiedzanie trwa dziesięć minut, przeżycie dłużej; najpiękniej o zmierzchu, gdy kamień się żarzy, a ostatnie światło sączy się przez okienka. To jedno z miejsc, od których zaczyna się rozumieć Nin: małe miasto, ogromna historia.

Święty Mikołaj na Prahuljach to najsamotniejsza i najbardziej fotogeniczna kapliczka Dalmacji: romańska budowla z XI lub XII wieku na regularnym kopcu pośród pól między Ninem a Zatonem, z zębatą koroną otrzymaną w czasach tureckich, gdy służyła też za strażnicę. Przekaz mówi, że tu, w zasięgu wzroku Ninu, koronowani chorwaccy królowie po koronacji ukazywali się ludowi, więc kopiec zwie się też wzgórzem koronacyjnym; siedmiu królów, mówi opowieść, siedem spojrzeń ze szczytu. Historii i przekazu nie da się tu rozdzielić i nie trzeba: kapliczka sama, w trawie, bez płotu i kasy, jest jednym z najmocniejszych obrazów chorwackiego wybrzeża. Dochodzi się do niej pieszo z drogi w pięć minut; drzwi bywają zamknięte, ale nie przychodzi się dla wnętrza, lecz dla całości, kamienna kostka z kopułą na zielonym kopcu, za nią Velebit. Najlepsze światło to złota godzina: wtedy kapliczka zapala się jak świeca nad polem. Połączcie ją z Ninem w jedną opowieść: najpierw najmniejsza katedra, potem kopiec koronacyjny, pół godziny, które tłumaczy, czemu ten mały kraj zwą kolebką chorwackiego państwa.