Novalja. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Gaje oliwne Lun to najstarsi żywi mieszkańcy Pagu: na skrajnym północnym cyplu wyspy, wokół wsi Lun, rośnie chroniony ogród dziesiątek tysięcy dzikich oliwek, wśród których wiele przekracza tysiąc lat, a najstarsze drzewa mierzą wiek w półtora tysiąclecia. Krajobraz jest jedyny nad Adriatykiem: srebrne korony wyrastają wprost z białego krasu, między nimi plotą się kilometry murów z suchego kamienia, które pokolenia układały bez zaprawy, a owce przechodzą do dziś tymi samymi przejściami co setki lat temu. Przez gaje wiodą urządzone ścieżki z tablicami, punktami widokowymi i miejscami odpoczynku, więc obchód składa się w lekki spacer na godzinę lub dwie; latem ruszcie wcześniej, cień rzadki, a kamień gorący. Przy wejściu działają sale degustacji luńskiej oliwy, która przez dziką odmianę niesie smak ostrzejszy i bogatszy od łagodnych; butelka z Lun to najmądrzejsza pamiątka północnego Pagu. Z Novalji jedzie się do Lun pół godziny drogą przy samym skraju morza, samą w sobie przeżyciem. Mało które miejsce tak przekonująco pokazuje, jak stare jest Śródziemnomorze.

Riva Novalji to salon miejscowości: promenada wzdłuż głęboko wciętego portu, gdzie przy kamiennych molach cumują kutry, statki wycieczkowe i żaglówki, a obok w dwóch rzędach ustawiają się kawiarnie, cukiernie i konoby z tarasami do samego morza. Rytm rivy najlepiej opisuje dzień: rano rybacy wyładowują sieci i miejscowość pachnie kawą, po południu kąpiący wracają z morza, a wieczorem riva staje się corso, na którym spotyka się cała Novalja, od rodzin z lodami po ekipy dopiero rozgrzewające się przed Zrće. Z rivy ruszają statki wycieczkowe ku Rabowi, Lošinjowi i ukrytym zatokom Pagu, więc to też punkt startu dni na morzu; bilety kupuje się wprost na molo. Widok przez port łapie zachody zapalające się dokładnie nad wejściem do zatoki, przez co zachodnie ławki są najbardziej poszukiwaną nieruchomością miejscowości. Kto chce zrozumieć Novalję, nie potrzebuje plaży, lecz godziny na rivie: miejscowość, która za dnia pracuje jako port rybacki, a wieczorem jako scena, i w obu wydaniach zostaje sobą.

Zrće to plaża o dwóch życiach i oba działają świetnie: za dnia to szeroki żwirowy półksiężyc nad turkusowym morzem zatoki Pagu, z leżakami, rodzinami i wodnymi atrakcjami, a nocą najsłynniejszy imprezowy adres Adriatyku, z klubami, które wpisały Novalję na mapę europejskiego lata. Sezon festiwalowy trwa od czerwca do września, wtedy na Zrće grają nazwiska, dla których przyjeżdża pół Europy; kto nie lubi basu, przychodzi przed południem, gdy plaża wygląda jak każda inna wielka kvarnerska zatoka, tylko porządniejsza i lepiej wyposażona. Żwir jest gruby i czysty, morze szybko się pogłębia, pryszniców, kabin i gastronomii w bród, a ratownicy czuwają w sezonie. Na plażę dojedziecie autem albo letnimi autobusami z Novalji, parkingi są przestronne i płatne. Dwie rzeczy warto wiedzieć: ceny są klubowe, a spokoju tu w lipcu i sierpniu się nie sprzedaje. Po ciszę wybierzcie sąsiednie zatoczki; na dzień, w którym plaża staje się sceną, Zrće nie ma konkurencji.