Makarska. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Falochron zamyka port Makarskiej od zachodu i jest jednym z najlepszych spacerów miasta, który nie trwa dłużej niż dziesięć minut: kamienne molo wchodzące jakieś sto metrów w morze, z małym światłem na końcu i z widokiem otwierającym się na wszystkie strony, bo z niego widać naraz całą rivę, Biokovo za miastem i otwarte morze ku Braczowi. Molo jest szerokie i przejezdne, z ławkami w kilku miejscach, a przy nim cumują statki, które rano wypływają na wycieczki. Dla wędkarzy to ulubiony adres o zmierzchu, a dla wszystkich innych najlepsze miejsce na zdjęcie miasta: tylko stąd cały półokrąg portu z górą za nim mieści się w jednym kadrze. Wieczorem patrzy się z falochronu, jak zapalają się światła wzdłuż rivy, a morze między molem a brzegiem zostaje spokojne jak lustro. Przychodzi się pieszo z rivy, a dostęp jest wolny o każdej porze.

Posąg świętego Piotra stoi na czubku półwyspu o tej samej nazwie, w miejscu, gdzie do trzęsienia ziemi w 1962 roku stał kościół świętego Piotra, od którego półwysep nosi imię: brązowa figura świętego z kluczem w dłoni, zwrócona ku morzu, którą miasto postawiło ku pamięci zaginionego kościoła i jako znak dla statków wchodzących do portu. Klucz nie jest przypadkowy: święty Piotr tradycyjnie trzyma klucze nieba, a w miastach morskich czci się go też jako tego, który otwiera i zamyka drogę. Do posągu dochodzi się okrężną ścieżką wokół półwyspu, dziesięć minut pieszo od rivy, przez sosnowy las i obok kąpielisk na skałach. Sam czubek urządzono jako punkt widokowy, z ławkami i tablicą objaśniającą historię miejsca. Tu zbiera się publiczność na zachód, bo słońce zapada wprost do morza między półwyspem a Braczem; przyjdźcie pół godziny wcześniej i zostańcie do niebieskiej godziny.

Konkatedra świętego Marka to główny kościół Makarskiej i najbardziej harmonijna barokowa budowla całej riwiery: wzniesiono ją w połowie XVIII wieku z jasnego kamienia z Bracza, z fasadą zamykającą plac Kačicia i dzwonnicą, którą od morza widać wcześniej niż cokolwiek innego w mieście. Makarska była przez wieki siedzibą biskupstwa, więc kościół nosi tytuł konkatedry i wnętrze nieoczekiwanie bogate jak na miasto tej wielkości: marmurowe ołtarze, ambona i organy, obok obrazu świętego Marka i kilku dzieł z kręgu weneckiego. Przed kościołem stoi barokowa fontanna z XVIII wieku, a wokół kawiarnie, które trzymają plac żywym do nocy. Wstęp jest wolny, a kościół działa wokół mszy; zwiedzajcie go przedpołudniem, gdy przez południowe okna wchodzi światło czyniące kamień niemal białym. Za kościołem zaczyna się podejście ku Biokovu, więc to naturalna pierwsza stacja każdego zwiedzania.

Klasztor franciszkanów stoi na wschodnim krańcu zatoki Makarskiej, przy morzu, i chowa kolekcję, dla której odwiedzają go i ci, których klasztory zwykle nie interesują: Muzeum Malakologiczne z kilkoma tysiącami muszli i ślimaków ze wszystkich mórz świata, które od lat pięćdziesiątych zbierał brat Jure Radić, zakonnik i przyrodnik. Kolekcja jest jedną z najważniejszych tego rodzaju w Europie, z okazami przywożonymi przez marynarzy z dalekich rejsów, a obok niej klasztor trzyma bibliotekę, zielnik i zbiór geologiczny Biokova. Sam klasztor pochodzi z XVI wieku, z krużgankiem, kościołem Wniebowzięcia i ogrodem schodzącym ku morzu; w kościele jest też wielka kompozycja mozaikowa współczesnego autora. Bilet do muzeum jest skromny, zwiedzanie trwa godzinę, a przestrzeń jest chłodna i cicha pośrodku najruchliwszej części miasta. Na deszczową albo zbyt gorącą godzinę w Makarskiej to najlepszy wybór.

Plac Kačicia to serce Makarskiej i miejsce, gdzie miasto zbiera się od rana do nocy: przestronny prostokąt zamknięty barokowymi fasadami i konkatedrą świętego Marka, z posągiem Andriji Kačicia Miošicia pośrodku i z kawiarniami równie stałymi tu jak kamień. Kačić był franciszkaninem i poetą z Bristu koło Makarskiej, a jego Rozmowa przyjemna ludu słowiańskiego z 1756 roku była przez wieki najczęściej czytaną chorwacką książką: pieśni o bohaterach i bitwach, których uczono się na pamięć i śpiewano przy guśli, i to jest powód, dla którego jego pomnik stoi na głównym placu. Plac jest pieszy i łączy wszystko, co w mieście ważne: rivę z jednej strony, targ z drugiej, podejście ku Biokovu za kościołem. Latem jest sceną koncertów i festiwali, zimą adwentu. Usiądźcie pod platanami późnym popołudniem: to najlepsza godzina na placu, zanim riva się zapełni.

Sanktuarium Vepric to jedno z najważniejszych maryjnych miejsc Chorwacji i miejsce opisywane jako chorwackie Lourdes: naturalna grota w skale u stóp Biokova, trzy kilometry od Makarskiej, którą w 1908 roku biskup Juraj Carić urządził jako sanktuarium na wzór francuskiego Lourdes, z figurą Matki Bożej w niszy, ołtarzem pod gołym niebem i ławkami w sosnowym lesie. Przestrzeń celowo zostawiono naturalną: nie ma wielkiej bazyliki ani betonowych platform, tylko ścieżki, potok, jeziorko i skała, więc Vepric jest równie przyjemny pielgrzymom, jak tym, którzy przychodzą po spokój i cień. Msze odprawia się na otwartym powietrzu, a największe zgromadzenia są w święto Narodzenia Maryi we wrześniu i na Wniebowzięcie w sierpniu, gdy przybywają tu tysiące. Wstęp jest wolny, a teren otwarty cały dzień. Z Makarskiej do sanktuarium jedzie się pięć minut albo idzie jakieś trzydzieści przy drodze.

Półwysep Sveti Petar to zachodnie ramię zamykające port Makarskiej i najłatwiejsza zielona przerwa w mieście: sosnowy las na niskim cyplu, z okrężną ścieżką nad morzem, kąpieliskami na skałach i latarnią na samym czubku. Na półwyspie stał niegdyś kościół świętego Piotra, od którego nosi imię, a trzęsienie ziemi z 1962 roku zwaliło to, co z niego zostało; dziś w tym miejscu stoi kapliczka. Pętla wokół półwyspu trwa dwadzieścia minut i wiedzie w cieniu całą drogę, z ławkami i z widokiem zmieniającym się co pięćdziesiąt metrów: miasto i Biokovo z jednej strony, otwarte morze ku Braczowi z drugiej. Przy ścieżce są wejścia do morza po skałach i drabinkach, a w sezonie działa też bar. To najlepszy zachód w Makarskiej, bo słońce zapada dokładnie między czubkiem półwyspu a Braczem; przyjdźcie pół godziny wcześniej i zajmijcie ławkę zwróconą na zachód.

Nugal to najdzikszą plaża riwiery makarskiej i jedyna, do której nie da się dojechać autem: żwirowa zatoczka wcięta między pionowe klify na wschód od miasta, do której wiedzie tylko ścieżka przez sosnowy las Osejavy, jakieś dwadzieścia minut pieszo od ostatnich domów. Właśnie to dojście trzyma zatoczkę w połowie pustą i w sierpniu, a tym, którzy przyjdą, daje poczucie, którego urządzone plaże nie mają: biały żwir, turkusowe morze i klify z trzech stron, bez jednego budynku w kadrze. Nugal jest tradycyjnie plażą naturystów, choć dziś mieszaną, i to część jej reputacji. Nie ma żadnych udogodnień: bez pryszniców, barów i cienia poza brzegiem, weźcie więc wodę, jedzenie i parasol. Ścieżka jest znakowana i przejezdna, ale kamienista, obujcie więc coś twardego. Na dzień łączący spacer przez sosnowy las, kąpiel w najczystszym morzu okolicy i poczucie, że znaleźliście coś swojego, Nugal to najlepszy wybór riwiery.

Riva Makarskiej to jedna z najpiękniejszych nadbrzeżnych promenad Dalmacji i miejsce, które tłumaczy, czemu miasto wygląda jak pocztówka: półkolisty port zamknięty półwyspami Sveti Petar i Osejava, z palmami w rzędzie, kamienną nawierzchnią, łodziami przy brzegu i z Biokovem, które za domami wznosi się niemal pionowo, półtora tysiąca metrów w górę. Riva jest piesza na całej długości, z kawiarniami i restauracjami po jednej i morzem po drugiej stronie, a latem od siódmej wieczorem zmienia się w corso, którym przechodzi całe miasto i wszyscy jego goście. Stąd ruszają statki wycieczkowe ku Braczowi, Hvarowi i zatoczkom riwiery, a bilety kupuje się na molo. Najlepszy moment to niebieska godzina po zachodzie: słońce zapada za Bracz, góra za plecami nabiera fioletowej barwy, a światła zapalają się w wodzie. Na jedną fotografię tłumaczącą Makarską wystarczy ta: palmy, łodzie i ściana Biokova nad nimi.

Promenada Osejava to wschodni odpowiednik półwyspu Sveti Petar i najpiękniejsza nadbrzeżna ścieżka Makarskiej: droga przy samym klifie pod sosnowym lasem, która z rivy wiedzie wokół półwyspu Osejava i dalej ku zatoczce Nugal, zawsze w cieniu i zawsze nad morzem. Ścieżka jest urządzona, z barierkami na odsłoniętych odcinkach, ławkami i miejscami zejścia do skał, z których się pływa; morze jest tu głębokie i klarowne, bo nie ma plaży, która by je mąciła. Osejava to też historia wojskowa w miniaturze: w skale są resztki stanowisk artyleryjskich z okresów austro-węgierskiego i jugosłowiańskiego, z otworami zwróconymi ku Braczowi, które dziś służą jako cieniste miejsca odpoczynku. Pętla z rivy do punktu widokowego i z powrotem trwa pół godziny; kto pójdzie dalej ku Nugalowi, zostaje na ścieżce jeszcze dwadzieścia minut. Najlepszy moment to rano, gdy ścieżka jest pusta, a słońce przychodzi ze wschodu ponad górą.

Port Makarskiej to półkolista zatoka zamknięta półwyspami Sveti Petar i Osejava i jedno z najbardziej osłoniętych kotwicowisk środkowego Adriatyku: właśnie ten kształt jest powodem, dla którego miasto tu powstało, bo oferował statkom schronienie od wszystkich wiatrów prócz jugo. Dziś przy molach cumują kutry, statki wycieczkowe i jachty, a kapitanat portu i terminal promowy trzymają połączenie z Braczem, którego Sumartin jest godzinę rejsu stąd. Dla gościa port jest punktem wyjścia wszystkiego, co robi się na morzu: wycieczek ku Braczowi, Hvarowi, zatoczkom riwiery i całodniowych rejsów z obiadem, obok wynajmu łodzi i wypraw nurkowych. Bilety kupuje się na stoiskach przy molo, a wypłynięcia są rano. O siódmej rano port jest miejscem pracy: rybacy wyładowują, kawiarnie się otwierają, statki się zapełniają. Wieczorem jest sceną: światła w wodzie, maszty i Biokovo ciemniejące wcześniej niż niebo.

Miejska plaża Makarskiej to długi żwirowy łuk ciągnący się z rivy na zachód, z sosnowym lasem powyżej i z Biokovem wznoszącym się za nim: półtora kilometra białego żwiru, z morzem pogłębiającym się stopniowo i z cieniem, który na części plaży dochodzi do samego brzegu. To największy odcinek kąpielowy riwiery i jeden z najlepiej wyposażonych: prysznice, kabiny, leżaki, ratownicy, boiska do siatkówki, zjeżdżalnie i cały rząd barów i restauracji przy promenadzie. Plaża nosi błękitną flagę, a morze jest czyste mimo gęstości kąpiących, bo zatoka jest otwarta, a prąd pracuje bez ustanku. Dla rodzin najlepsza jest część zachodnia, gdzie wejście najłagodniejsze; dla pływaków wschodnia, bliżej rivy, gdzie głębia przychodzi szybciej. W lipcu i sierpniu przychodźcie przed dziesiątą albo po piątej, a po południu korzystajcie z cienia sosen za plażą, który jest tu prawdziwym luksusem.