Rijeka. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Gród Trsat stoi na skale sto trzydzieści metrów nad kanionem Rječiny, w miejscu obwarowanym już w starożytności, gdy stało tu liburnijskie grodzisko, a później rzymska strażnica nad drogą ku Panonii. Średniowieczny zamek zbudowali książęta Frankopanowie w XIII wieku, a gdy opustoszał, kupił go w 1826 roku austriacki generał Laval Nugent, który odnowił go w stylu romantycznym i wzniósł na dziedzińcu rodzinne mauzoleum w kształcie greckiej świątyni z doryckimi kolumnami. Dziś w grodzie odbywają się koncerty i wystawy, a z murów widać cały Zatokę Kvarnerską i wyspę Krk. Bilet jest tani, zwiedzanie trwa pół godziny.

Rampa do wystrzeliwania torped to pozostałość rijeckiej fabryki, w której wynaleziono i wyprodukowano pierwszą torpedę na świecie. Pomysł samobieżnego urządzenia podwodnego przedstawił w latach sześćdziesiątych XIX wieku Giovanni Luppis, emerytowany oficer z Rijeki, a rozwiązanie techniczne opracował angielski inżynier Robert Whitehead, kierujący miejską maszynownią; pierwszą sprawną torpedę zaprezentowano w 1866 roku i wkrótce kupiły ją niemal wszystkie potęgi morskie. Rampa nad morzem służyła do prób: torpedę wystrzeliwano w kanał i śledzono jej bieg. Betonowa konstrukcja na brzegu jest dziś chroniona jako zabytek techniki i jest ostatnią tego rodzaju zachowaną na świecie. Widać ją z nadmorskiej drogi.

Zamek Grobnik stoi na skalistym wzgórzu nad Polem Grobnickim, piętnaście kilometrów na północny wschód od Rijeki, i był jedną z podpór książąt Frankopanów, którzy od XIII wieku dzierżyli Vinodol i zaplecze. Miejsce wybrano dla kontroli drogi z głębi lądu ku morzu, bo tędy szły towary do portu Rijeki. Z zamkiem wiąże się podanie o wielkiej bitwie na Polu Grobnickim w 1242 roku, w której, wedle legendy, zatrzymano oddziały tatarskie; ta opowieść od stuleci należy do ludowej tradycji tej okolicy. Dziś zachowały się mury, wieża i wewnętrzny dziedziniec używany na imprezy. Do zamku wiedzie droga z Čavli.

Turecki Dom to stara kamienna budowla na brzegu w Kostrenie, na wschód od Rijeki, jedna z szeregu domów wzniesionych przez marynarskie rodziny tej okolicy. Od XVIII wieku Kostrena wydawała kapitanów i marynarzy, którzy pływali na żaglowcach po Morzu Śródziemnym i oceanach, a pieniądze zarobione na morzu wkładano w domy przy brzegu: stąd ich wielkość, kamienne tarasy, okiennice i ogrody z palmami, niezwykłe dla zwykłych wsi rybackich. Nazwy poszczególnych domów przekazywano ustnie i wiążą się z opowieściami o podróżach i właścicielach. Budynek widać z nadmorskiej promenady łączącej zatoczki Kostreny; wnętrze nie jest otwarte dla zwiedzających.

Rzymski Dom stoi kilka kroków od Tureckiego Domu, na tym samym odcinku brzegu Kostreny, i należy do tego samego szeregu starych kamiennych budowli wzniesionych w czasach, gdy okolica żyła z żaglowców. Domy budowano według podobnego wzoru: parter z wielkich ciosów z zadaszonym przejściem ku morzu, piętro z mieszkaniem rodziny i zewnętrzne schody przy fasadzie. Na parterach trzymano narzędzia, sieci i towar, bo morze było zarazem drogą i magazynem. Dziś niektóre z tych domów są odnowione, inne stoją puste i pokazują, jak budowano przed erą parowców. Prowadzi do nich nadbrzeżna ścieżka łącząca Žurkovo z pozostałymi zatoczkami Kostreny.

Sanktuarium Matki Bożej Trsackiej jest najstarszym maryjnym miejscem pielgrzymkowym północnego Adriatyku. Tradycja mówi, że od 1291 do 1294 roku stał w tym miejscu domek z Nazaretu, przeniesiony potem do Loreto, a gdy mieszkańcy Trsatu zostali bez niego, papież Urban V przysłał im w 1367 roku obraz Matki Bożej, czczony do dziś na głównym ołtarzu. Franciszkanie są tu od 1453 roku i prowadzą klasztor przy kościele. W kaplicy wotywnej wystawiono setki darów marynarzy, obrazy statków w sztormie i modele żaglowców, bo żeglarze przez stulecia przychodzili dziękować za ocalone życie. Do sanktuarium prowadzą schody trsackie albo autobus z centrum.

Statek Galeb zbudowano w Genui w 1938 roku jako frachtowiec do przewozu bananów, w czasie wojny przerobiono go na stawiacz min i zatopiono koło Rijeki. Po wydobyciu i odbudowie stał się w 1952 roku reprezentacyjnym statkiem jugosłowiańskiego prezydenta Josipa Broza Tity, który podróżował na nim do Indii, Egiptu i Wielkiej Brytanii oraz przyjmował mężów stanu; statek był ruchomą rezydencją i miejscem negocjacji w czasach ruchu państw niezaangażowanych. Po dziesięcioleciach niszczenia w porcie Rijeki miasto odnowiło go i urządziło jako statek muzealny: zwiedza się salon, kabiny, kambuz i maszynownię, wraz z ekspozycją o historii statku i tamtym okresie. Cumuje przy brzegu w centrum; zwiedzanie trwa godzinę.

Park Narodowy Risnjak ogłoszono w 1953 roku i obejmuje około sześćdziesięciu kilometrów kwadratowych masywu górskiego na północ od Rijeki, z najwyższym szczytem Veliki Risnjak o wysokości tysiąca pięciuset dwudziestu ośmiu metrów. Nazwa pochodzi od rysia, wielkiego kota, który żyje tu obok wilka i niedźwiedzia. Park leży na granicy klimatu przybrzeżnego i kontynentalnego, więc na krótkim dystansie następują po sobie lasy bukowe i jodłowe, górskie łąki i nagi kras, a osobliwością jest źródło Kupy, wypływające z głęboko zielonego oczka. Przez park biegnie ścieżka dydaktyczna Leska, długa cztery i pół kilometra i dostępna dla wszystkich. Z Rijeki jedzie się godzinę.

Peek&Poke to prywatne muzeum komputerów w centrum Rijeki, otwarte w 2007 roku ze zbioru, który grupa entuzjastów gromadziła latami. Ekspozycja pokazuje rozwój komputerów osobistych od lat siedemdziesiątych do przełomu wieków: komputery domowe, jakie w tej części Europy kupowano w Trieście i za granicą, pierwsze konsole, stacje dyskietek, drukarki igłowe i telefony z tarczą. Nazwa pochodzi od dwóch poleceń języka BASIC, którymi czytano i pisano wprost do pamięci. Większość urządzeń działa, a zwiedzający mogą je włączać i grać w stare gry. Muzeum jest małe, zwiedzanie trwa jakieś czterdzieści minut i najwięcej mówi tym, którzy te komputery mieli.

Molo longo to falochron długi około kilometra i siedmiuset metrów, zamykający port Rijeki od strony otwartego morza. Zbudowano go pod koniec XIX wieku, gdy Rijeka wznosiła nowoczesny port dla ruchu parowców i potrzebowała osłony przed falami i borą. Dziś jest najdłuższą płaską promenadą w mieście i ulubionym miejscem biegania oraz wieczornych spacerów, bo widać stąd całe miasto, od Kantridy po Trsat, a po drugiej stronie Kvarner z wyspami. Przy molo cumują statki w przelocie, a na jego końcu stoi światło znaczące wejście. Spacer do końca i z powrotem trwa godzinę; cienia nie ma, a podczas bory jest wystawiony na wiatr.

Kantrida to zachodnia część Rijeki, znana ze stadionu leżącego między morzem a pionową ścianą dawnego kamieniołomu, w położeniu bez odpowiednika w europejskiej piłce: z jednej strony trybun patrzy się na Kvarner, a z drugiej wznosi się biała skalna ściana. Kamieniołom przez stulecia dawał budulec na budynki Rijeki i na falochron, a gdy go wyeksploatowano, w powstałym zagłębieniu urządzono boisko. Obok stadionu jest miejski kompleks kąpielowy z basenami i betonowymi plażami, na których gromadzi się zachodnia część miasta. W ostatnich latach w tym samym miejscu buduje się nowy stadion. Do Kantridy jeździ autobus miejski z Korza, przejazd trwa jakieś piętnaście minut.

Schody trsackie łączą brzeg z Trsatem i mają pięćset sześćdziesiąt jeden stopni wspinających się sto trzydzieści metrów po stoku kanionu Rječiny. Budowę zaczął w 1531 roku Petar Kružić, kapitan Klisu, który latami bronił tamtej twierdzy przed wojskiem osmańskim, a drogę kazał zbudować, by pielgrzymi mogli bezpiecznie dotrzeć do sanktuarium Matki Bożej Trsackiej; od niego schody biorą nazwę. Wzdłuż biegu stoi szereg kapliczek ze scenami z życia Maryi, a dolny koniec zamyka barokowy portal z 1531 roku. Podejście trwa jakieś dwadzieścia minut i jest strome, ale stopnie są szerokie i w cieniu drzew; wielu pielgrzymów do dziś wchodzi pieszo.

Tower Center Rijeka to centrum handlowe przy wschodnim wjeździe do miasta, w dzielnicy Pećine, rozpoznawalne po wysokiej wieży biurowej widocznej z większej części zatoki i należącej do najwyższych obiektów na tym odcinku wybrzeża. Pod jednym dachem są hipermarket, sklepy z odzieżą, obuwiem i elektroniką, restauracje i kino, a w wieży mieszczą się biura. Dla odwiedzających miasto to najszybszy sposób, by za jednym razem kupić wszystko, czego trzeba, bo w starym jądrze przeważają małe sklepy i lokale gastronomiczne. Parking jest zadaszony i bezpłatny, godziny sięgają późnego wieczora, a do centrum jeździ autobus miejski z Korza.

Sklepy przy Korzu mieszczą się na parterach budynków z XIX i początku XX wieku, w lokalach budowanych od razu jako sklepy, z wysokimi witrynami i kamiennymi obramieniami. Na odcinku od placu Adriatyckiego do Wieży Miejskiej idą po sobie odzież, obuwie, księgarnie, optycy, jubilerzy i cukiernie, a między nimi kawiarnie, których tarasy latem zajmują środek ulicy. Korzo jest deptakiem, więc oglądanie odbywa się spokojnie, a wystawy najlepiej prezentują się pod wieczór, gdy zapalają się światła i miasto wychodzi na spacer. Godziny sięgają zwykle ósmej wieczorem, kawiarnie pracują dłużej. W niedziele część sklepów jest zamknięta, ale kawiarnie są otwarte.