Rijeka, ukryte perły: sześć miejsc, których nie ma na Korzo

Większość list ukrytych pereł Rijeki wymienia w istocie rzeczy, które widzi każdy, kto przejdzie się Korzem. Prawda jest inna: to, co w Rijece się pomija, leży poza wąskim centrum, wzdłuż wybrzeża na wschód, na płaskowyżu nad miastem i na zapleczu. Kilka z tych miejsc nie ma ani tablicy, ani godzin otwarcia, a jedno jest ostatnim tego rodzaju na świecie.

Rampa do wodowania torped

Rijeka to miasto, w którym wynaleziono torpedę. Pomysł samobieżnego urządzenia podwodnego zgłosił w latach sześćdziesiątych XIX wieku Giovanni Luppis, emerytowany oficer z Rijeki, a rozwiązanie techniczne opracował angielski inżynier Robert Whitehead, kierujący fabryką maszyn w Rijece. Pierwszą działającą torpedę zaprezentowano w 1866 roku i wkrótce kupiły ją niemal wszystkie potęgi morskie. Betonowa rampa nad morzem służyła do prób: torpedę wystrzeliwano do kanału i śledzono jej bieg. Dziś jest chroniona jako zabytek techniki i jest ostatnią zachowaną tego rodzaju na świecie. Widać ją z drogi nadmorskiej, i to połowa historii: stoi tam bez ogrodzenia i bez biletu, kawałek archeologii przemysłowej, który większość kierowców mija, nie wiedząc, na co patrzy.

Zamek Grobnik

Piętnaście kilometrów na północny wschód od Rijeki, na skalistym wzgórzu nad polem Grobnik, stoi zamek Frankopanów, rodu, który od XIII wieku trzymał Vinodol i zaplecze. Miejsce wybrano dla kontroli drogi z głębi lądu ku morzu, bo tędy szły towary do portu w Rijece. Z zamkiem wiąże się podanie o wielkiej bitwie na polu Grobnik w 1242 roku, w której według legendy zatrzymano oddziały tatarskie. Zachowały się mury, wieża i dziedziniec wewnętrzny, używany na imprezy. Droga prowadzi z Čavli, więc to cel dla auta.

Domy kapitanów w Kostrenie

Na wschód od Rijeki, wzdłuż brzegu Kostreny, stoi rząd starych kamiennych domów wzniesionych przez rodziny żeglarskie. Od XVIII wieku Kostrena wydawała kapitanów i marynarzy pływających żaglowcami po Morzu Śródziemnym i oceanach, a pieniądze zarobione na morzu szły w domy nad brzegiem: stąd ich wielkość, kamienne tarasy, okiennice i ogrody z palmami, niezwykłe dla zwykłych wiosek rybackich. Dwa z nich nazywają się Dom Turecki i Dom Rzymski, nazwy przekazywane ustnie wraz z opowieściami o rejsach i właścicielach. Parter zbudowano z wielkich ciosów z krytym przejściem ku morzu, na piętrze mieszkała rodzina, a schody biegną na zewnątrz po elewacji. Wnętrza nie są udostępnione; domy ogląda się ze ścieżki nadbrzeżnej łączącej zatoki Kostreny.

Twierdza Solin, bez jednej tablicy

Na wzniesieniu nad wybrzeżem na wschód od Rijeki, skąd kontroluje się wejście do zatoki i drogę ku Bakarowi, leżą pozostałości twierdzy. Szczyty nad tym wybrzeżem umacniano już w prahistorii, gdy Liburnowie budowali grodziska, pierścienie suchego muru na dominujących wzgórzach, a później te same punkty służyły jako posterunki obserwacyjne, bo dawały wgląd na morze i drogę. W terenie rozpoznaje się resztki murów, fundamenty i wyrównany plac, a zbocze wokół porasta makia i niska sosna. Nie ma przygotowanego dojścia ani tablic; w górę prowadzi nieoznakowana ścieżka. Najlepiej przyjechać poza miesiącami letnimi i w mocnym obuwiu: teren bywa nierówny.

Dwa miejsca w samym mieście

• Latarnia w Mlace stoi na końcu molo w zachodniej części portu Rijeki i oznacza wejście do tamtejszych nabrzeży. Powstała, gdy w drugiej połowie XIX wieku port rozszerzano na zachód, bo ruch parowców potrzebował znaków także nocą, a Rijeka była wtedy jednym z najruchliwszych portów Adriatyku. Niska biała wieża, betonowe nabrzeże wokół, statki robocze przy cumach. Z centrum dochodzi się ścieżką nadbrzeżną w jakieś dwadzieścia minut.
• Muzeum regionalne w Drenovej mieści się na płaskowyżu nad miastem i poświęcone jest życiu tej okolicy, zanim przyłączono ją do Rijeki. Drenova przez wieki była wsią zaopatrującą miasto w warzywa, drewno i wapno, a mieszkańcy pracowali w kamieniołomach i wapiennikach; to właśnie tematy wystawy, obok narzędzi rolniczych, sprzętów domowych, strojów i fotografii rodzinnych. Prowadzi je miejscowe stowarzyszenie, zwiedzanie trwa jakieś dwadzieścia minut, a godziny są ograniczone: warto się zapowiedzieć.

Na co trzeba auta, a na co nie