Poreč. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Bazylika Eufrazjusza powstała w połowie VI wieku, za czasów biskupa Eufrazjusza, na miejscu starszych budowli chrześcijańskich, a od 1997 roku widnieje na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako najpełniej zachowany wczesnobizantyjski zespół sakralny nad Morzem Śródziemnym. W apsydzie jest mozaika z Matką Boską i Dzieciątkiem na tronie, a po jej lewej przedstawiono samego Eufrazjusza trzymającego model kościoła, najstarsze takie przedstawienie fundatora w tej części Europy. Mozaiki wykonano ze szklanej masy i płatków złota, więc ich blask zmienia się zależnie od pory dnia. Do bazyliki należą atrium, ośmioboczne baptysterium, pałac biskupi z lapidarium i dzwonnica, na którą wchodzi się wąskimi schodami. Bilet obejmuje cały zespół; zwiedzajcie go przedpołudniem, gdy światło w apsydzie jest najlepsze.

Muzeum regionalne ziemi porečskiej założono w 1884 roku i jest najstarszym muzeum w Istrii. Mieści się w barokowym pałacu Sinčić w starym jądrze, budynku z XVIII wieku z dziedzińcem i schodami, które same są częścią ekspozycji. Zbiór obejmuje cały obszar: antyczne napisy i kamienne ułomki z rzymskiego Parentium, przedmioty średniowieczne, naczynia kościelne, broń, meble i portrety rodzin porečskich oraz materiał etnograficzny z okolicznych wsi. Obok tego przechowuje się dokumentację sejmu istryjskiego, który w drugiej połowie XIX wieku obradował właśnie w Poreču. Ekspozycja jest uporządkowana chronologicznie, zwiedzanie trwa godzinę, a bilet jest tani. Muzeum działa cały rok, w sezonie z wydłużonymi godzinami; stoi przy ulicy Dekumańskiej.

Dom Dwóch Świętych stoi w szeregu starych budynków w jądrze Poreča i wziął nazwę od dwóch kamiennych reliefów świętych wmurowanych w fasadę. Takie przedstawienia umieszczano na domach w istryjskich miastach z kilku powodów: jako ochronę domowników, jako znak bractwa, do którego rodzina należała, albo jako wotum po przebytej chorobie; zaraza przechodziła przez te miasta falami, a święci patroni należeli do codziennego wyposażenia życia. Budowla jest średniowieczna, z późniejszymi przebudowami, a charakterystyczne są jej wąski front i wysokie okna, jakie ciągną się wzdłuż całej ulicy. Dom jest w prywatnym użytkowaniu i ogląda się go z zewnątrz. Stoi kilka kroków od ulicy Dekumańskiej, więc łatwo wpleść go w spacer po jądrze.

Vrsar to miasteczko na wzgórzu nad morzem, piętnaście kilometrów na południe od Poreča, zbudowane w koncentrycznych kręgach wokół szczytu, na którym stoją zamek i kościół parafialny. Osada przez stulecia należała do biskupów Poreča, którzy mieli tu letnią rezydencję w warownym zamku; poniżej są wąskie uliczki, kamienne domy i brama miejska. Na skraju osady stoi romański kościół świętej Marii Morskiej z XII wieku, jeden z najstarszych w Istrii. Vrsar wspominany jest też w zapiskach Giacoma Casanovy, który przybijał tu w połowie XVIII wieku. Nieopodal jest opuszczony kamieniołom Montraker, dziś siedziba szkoły rzeźbiarskiej, a na południe otwiera się kanał Lim. Na szczyt wchodzi się wąskimi uliczkami jakieś dziesięć minut; widok sięga wysepek przed brzegiem.

Tar to wieś na wzniesieniu kilka kilometrów od wybrzeża, na północ od Poreča, i należy do tego szeregu istryjskich osad wzniesionych z dala od morza z powodu piratów. Jądro jest małe, z kamiennymi domami przy jednej głównej ulicy, kościołem parafialnym i placem, na którym latem odbywają się imprezy. Okolica słynie z oliwek: na czerwonej ziemi wokół Taru rosną drzewa liczące po kilka stuleci, a oliwa z tej części Istrii regularnie trafia do przewodników międzynarodowych jako jedna z najlepszych na świecie. We wsi i okolicy działa kilka rodzinnych tłoczni przyjmujących gości na degustacje, po umówieniu. Do wybrzeża i Lanterny jest pięć kilometrów, do Poreča dziesięć; przez Tar przechodzi też trasa rowerowa ku Novigradowi.

Ulica Dekumańska jest główną osią podłużną starego jądra Poreča i wiedzie prosto przez półwysep ze wschodu na zachód, od Baszty Pięciobocznej do Maraforu. Rzymianie założyli Parentium jako kolonię w I wieku przed Chrystusem i wytyczyli miasto na regularnej siatce: decumanus był główną ulicą w kierunku wschód-zachód, a cardo maximus osią prostopadłą ku północy; obie istniały, a wszystkie pozostałe ulice biegły do nich równolegle. Tym, co czyni Poreč niezwykłym, jest to, że ta siatka nigdy się nie zatarła: dzisiejszy plan ulic starego jądra jest niemal taki sam jak dwa tysiące lat temu. Wzdłuż Dekumanusa stoją romańskie i gotyckie domy, sklepy i kawiarnie. Ulica jest brukowana kamieniem, piesza i przechodzi się ją w dziesięć minut.

Obserwatorium w Višnjanie założono w 1976 roku na istryjskim zapleczu, na wzgórzu nad wsią, a w latach dziewięćdziesiątych XX wieku stało się jednym z najbardziej produktywnych małych obserwatoriów na świecie: odkryto z niego ponad tysiąc planetoid, co przy sprzęcie i środkach, jakimi dysponowało, było wynikiem wyjątkowym. Gdy oświetlenie okolicznych osad stało się zbyt jasne dla precyzyjnych pomiarów, obserwacje przeniesiono na ciemniejsze miejsce w pobliżu. Dziś obserwatorium zajmuje się kształceniem: przez jego szkoły letnie przeszły setki licealistów z całej Europy, a część z nich poszła dalej w naukę. Dla odwiedzających organizuje się wieczorne obserwacje i wykłady, po zapowiedzi. Do Višnjana jedzie się z Poreča jakieś dwadzieścia minut.

Novigrad leży na małym półwyspie jakieś dwadzieścia kilometrów na północ od Poreča i jest jednym z tych istryjskich miasteczek, które całą swoją historię spędziły zwrócone ku morzu. Jądro opasują resztki średniowiecznych murów z basztami, a wewnątrz są kościół parafialny świętego Pelagiusza z romańską kryptą z XI wieku, jedną z najstarszych na tym wybrzeżu, oraz lapidarium z rzymskimi i wczesnośredniowiecznymi ułomkami kamiennymi wystawionymi w nowoczesnym pawilonie. Novigrad znany jest też z kuchni rybnej, zwłaszcza z małży i homarców z północnego Adriatyku. Wzdłuż brzegu biegnie promenada wokół całego półwyspu, a w porcie stoją łodzie rybackie. Jazda z Poreča trwa jakieś dwadzieścia minut; na wizytę z obiadem liczcie pół dnia.

Saladinka to zatoczka na brzegu na północ od Poreča, między osadami Materada a Červar, i należy do tej części wybrzeża, gdzie strefa turystyczna rzednie. Brzeg jest niski i skalisty, z pasami grubszego żwiru między płaskimi płytami, a morze jest od razu głębsze niż przy kąpieliskach miejskich i bardzo klarowne, bo nie ma piasku, który by je mącił. Zatoczka zwrócona jest na zachód i otwarta, więc ogląda się tu zachód słońca prosto ku pełnemu morzu, a bora wiejąca od lądu nie podnosi fali. Udogodnień jest mało: jakaś ławka, ścieżka przez sosny i cień; jedzenie, wodę i parasol weźcie ze sobą. Do Saladinki dociera się rowerem albo samochodem w jakieś dziesięć minut z Poreča, a ścieżka nadbrzeżna łączy zatoczkę z sąsiednimi kąpieliskami.

Wyspa Świętego Mikołaja leży naprzeciw portu Poreča, dziesięć minut rejsu od rivy, a z niej widać całe stare jądro, z dzwonnicą bazyliki i basztami. Wyspa jest zielona i na całej rozciągłości porośnięta sosnowym lasem, który daje cień aż po sam brzeg; brzeg jest skalisty i urządzony betonowymi platformami z drabinkami, a w kilku miejscach są też żwirowe zatoczki. Nosi imię średniowiecznego klasztoru benedyktynów, który tu niegdyś stał. Na północnym krańcu wyspy stoi latarnia, a pośrodku kompleks hotelowy; reszta jest publicznie dostępna. Łódki kursują w sezonie co pół godziny, a bilet jest tani i ważny w obie strony. Na dzień nad morzem bez samochodu to najlepszy wybór w Poreču.

Jaskinia Baredine leży w głębi lądu, jakieś dziesięć kilometrów na północny wschód od Poreča, i jest jedną z niewielu istryjskich jaskiń urządzonych dla zwiedzających. To pionowa studnia głęboka na jakieś sto trzydzieści metrów, z której do zwiedzania przystosowano pięć sal do głębokości około sześćdziesięciu metrów; schodzi się schodami z przewodnikiem. Wewnątrz są nacieki, stalaktyty i kurtyny z kalcytu, a w jeziorku na dnie żyje odmieniec jaskiniowy, ślepy płaz, który mieszka tylko w wodach podziemnych krasu dynarskiego i potrafi przeżyć lata bez pokarmu. Temperatura wynosi stałe czternaście stopni, weźcie więc kurtkę i obuwie z dobrą podeszwą. Zwiedzanie trwa jakieś czterdzieści minut i odbywa się w grupach. Jaskinia działa od wiosny do jesieni, a w szczycie sezonu lepiej przyjechać rano.

Riva Poreča ciągnie się wzdłuż południowego skraju półwyspu, od portu ku Baszcie Pięciobocznej, i jest najruchliwszą częścią miasta: tu się spaceruje, przybijają łodzie wycieczkowe, a w kawiarniach siedzi się cały dzień. Przy brzegu posadzono palmy, a po drugiej stronie ciągnie się szereg budynków pokazujących warstwy historii Poreča, od domów średniowiecznych po austriackie gmachy z XIX wieku, gdy miasto było siedzibą sejmu istryjskiego. Z rivy odpływają łódki na wyspę Świętego Mikołaja, oddaloną o dziesięć minut rejsu, a w sezonie kursują co pół godziny. Spacer z jednego końca na drugi trwa jakieś piętnaście minut. Najlepsza chwila to wieczór, gdy słońce zachodzi prosto za wyspą, a kamień jądra nabiera ciepłej barwy.