Trogir. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Katedra świętego Wawrzyńca budowana była od XIII do XVII wieku i jest najważniejszą budowlą Trogiru, miasta wpisanego od 1997 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jej najbardziej znaną częścią jest portal zachodni, wykuty w 1240 roku przez mistrza Radovana, który się na nim podpisał; portal ukazuje sceny z życia Chrystusa, miesiące roku i przypisane im prace, a przy ościeżach stoją lwy z figurami Adama i Ewy. To najpełniejsze dzieło portalu romańskiego na wschodnim Adriatyku. Wewnątrz jest kaplica błogosławionego Jana z Trogiru z XV wieku, dzieło Nikoli Firentinca, z szeregiem posągów w niszach. Dzwonnica wysoka na czterdzieści siedem metrów budowana była przez stulecia i wchodzi się na nią wąskimi schodami; widok obejmuje całą wyspę.

Kościół i klasztor świętego Dominika stoją na południowym skraju jądra, przy brzegu, a wzniesiono je w XIV wieku, gdy dominikanie otrzymali grunt przy murach. Kościół jest jednonawowy i wysoki, z otwartą więźbą i prostym wnętrzem, jakiego wymagały zakony żebracze; nad portalem jest relief z Matką Boską i świętymi, dzieło mistrza Nikoli Firentinca z XV wieku. Wewnątrz znajduje się grobowiec rodziny Sobotów z renesansowym zdobieniem oraz obrazy ołtarzowe mistrzów weneckich. Przy kościele jest krużganek z cysterną. Zespół był przez stulecia także miejscem nauczania, bo dominikanie prowadzili szkołę. Kościół otwiera się wokół mszy i w ciągu dnia w sezonie; stoi kilka kroków od rivy.

Kościół świętego Piotra stoi we wnętrzu jądra Trogiru, w szeregu wąskich uliczek na północ od katedry, i należy do zespołu klasztoru benedyktynek, który działał tu przez stulecia. Budowla jest mała i prosta, z kamienną fasadą i dzwonnicą na przyczółku, a nad portalem jest relief świętego Piotra przypisywany kręgowi mistrzów pracujących w Trogirze w XV wieku. Wnętrze jest barokowe, z drewnianymi ołtarzami i obrazami. Takie małe kościoły nie były parafialne, lecz klasztorne albo brackie; w mieście jest ich kilka i wszystkie wbudowano w szeregi domów, więc łatwo je przeoczyć. Kościół otwiera się rzadko, głównie w święta. Dla gościa wartościowe jest już samo przejście tą częścią jądra, bo jest najcichsza w mieście.

Klasztor benedyktynek świętego Mikołaja założono w 1064 roku i jest najstarszą wspólnotą Trogiru, która do dziś pozostała w tym samym miejscu. Wzniesiono go na fundamentach antycznych budowli, co później doprowadziło do najsłynniejszego znaleziska w mieście: podczas prac w 1928 roku odkryto w murze grecki relief Kairosa, wmurowany tam przez stulecia jako zwykły kamień. Klasztor nadal działa, a wspólnota sióstr prowadzi zbiór sztuki sakralnej otwarty dla zwiedzających. Są w nim, obok Kairosa, średniowieczne rękopisy, naczynia liturgiczne, obrazy i kamienne ułomki z czasów budowy klasztoru. Wstęp jest za biletem i w skromnym stroju; przestrzeń jest cicha, a obejście trwa pół godziny.

Kairos to grecki relief znaleziony w 1928 roku w murze klasztoru benedyktynek świętego Mikołaja w Trogirze, gdzie tkwił przez stulecia wmurowany jako zwykła płyta kamienna. Ukazuje Kairosa, greckiego boga sprzyjającej chwili: młodzieńca ze skrzydłami na plecach i piętach, z kosmykiem włosów na czole i ogoloną potylicą, w biegu. Przesłanie jest jasne i w starożytności znane każdemu: sposobność można chwycić tylko wtedy, gdy nadchodzi, bo gdy minie, nie ma już za co złapać. Relief pochodzi z okresu hellenistycznego i uchodzi za jedno z najcenniejszych antycznych znalezisk w Chorwacji. Przechowuje się go w klasztornym zbiorze sztuki sakralnej, obok rękopisów i naczyń liturgicznych; bilet jest tani, a obejście trwa pół godziny.

Baszta Vitturich to kamienna wieża w południowej części jądra Trogiru i pozostałość zespołu mieszkalnego szlacheckiego rodu Vitturich, jednego z najstarszych w mieście. W średniowiecznych miastach dalmatyńskich takie wieże były częścią domu rodzinnego: parter służył jako skład, wyższe piętra do mieszkania, a wysokość była znakiem pozycji, bo prawo budowy w górę przyznawano tylko rodom szlacheckim. Wieża jest prosta, z małymi oknami i wąskim wejściem, zbudowana z regularnie ciosanych bloków. Dziś wtopiona jest w szereg domów i łatwo ją przeoczyć, choć należy do najstarszych zachowanych części miasta. Widać ją z zewnątrz w przejściu; stoi kilka kroków od rivy, przy uliczce wiodącej ku południowo-zachodniemu narożnikowi jądra.

Riva Trogiru ciągnie się wzdłuż południowego skraju wyspy, pod murami miejskimi, i jest najruchliwszą częścią miasta: tu się spaceruje, przybijają statki i siedzi w kawiarniach. Palmy przy brzegu zasadzono pod koniec XIX i na początku XX wieku, w czasach, gdy austriacka administracja urządzała miasta nadmorskie dla gości. Z rivy widać kanał dzielący wyspę od Čiova, a na końcu odcinka stoi twierdza Kamerlengo. Przy brzegu są miejsca dla jachtów, więc latem riva jest też widokiem nautycznym. Spacer od mostu do twierdzy trwa piętnaście minut. Najlepszą chwilą jest wczesny ranek, zanim przyjadą grupy wycieczkowe ze Splitu, albo wieczór, gdy kamień murów się nagrzeje i nabierze barwy.

Labadusa to zatoczka na południowym brzegu Čiova, blisko przylądka Okrug, i jedna z tych, do których dociera się przez sosnowy las. Plaża jest żwirowa, z płaskimi skałami po bokach i sosnami rosnącymi do samej krawędzi wody, więc cień jest przez cały dzień, co na południowym brzegu należy do rzadkości. Morze jest otwarte ku pełnemu morzu i przez to klarowniejsze i chłodniejsze niż w zatoczkach zwróconych ku lądowi; gdy zawieje jugo, fala wchodzi wprost i wtedy wybiera się drugą stronę wyspy. Przy plaży jest bar w sezonie, poza tym nie ma zaplecza. Do Labadusy jedzie się jakieś dwadzieścia minut z Trogiru, a ostatni odcinek jest szutrowy; parking jest mały, więc lepiej przyjechać przed południem.

Drvenik Veli to wyspa na zachód od Trogiru, o powierzchni około dwunastu kilometrów kwadratowych, ze stoma stałymi mieszkańcami, którzy żyją głównie w miejscowości o tej samej nazwie, w osłoniętej zatoce. Wyspa nie ma źródła wody pitnej, więc przez stulecia żyto z cystern, oliwek i ryb; to także powód, dla którego zaludnienie zawsze było małe. Wybrzeże jest rozczłonkowane, z szeregiem zatoczek, z których najbardziej znana jest Błękitna Laguna przy Krknjašach. W miejscowości są sklep, kilka konob i porcik, a domy są kamienne i skupione przy brzegu. Prom pływa z Segetu Donjego, a rejs trwa około czterdziestu minut; latem kursują też łodzie wycieczkowe. Na dzień bez samochodu i bez tłoku wyspa jest najbliższym wyborem z Trogiru.

Plaża w Okrugu Gornjim na Čiovie ciągnie się prawie dwa kilometry wzdłuż brzegu i jest największą urządzoną plażą w okolicy Trogiru; przydomek Copacabana zyskała przez długość i gwar, a nie przez piasek, bo podłoże to drobny żwir. Wzdłuż całego odcinka są bary, prysznice, leżaki, zjeżdżalnie i sporty wodne, a na zapleczu apartamenty i restauracje, więc spędza się tu dzień bez wychodzenia gdzie indziej. Morze jest przy brzegu płytkie i szybko się nagrzewa, co odpowiada rodzinom. Latem tłok jest duży, zwłaszcza po południu; rano jest spokojniej. Z Trogiru do Okrugu jedzie się dziesięć minut przez most na Čiovo, a latem kursuje też linia statków; parking jest płatny i zapełnia się wcześnie.

Plaża Medena ciągnie się wzdłuż brzegu na zachód od Trogiru, na odcinku ku Segetowi, i liczy prawie dwa kilometry. Brzeg urządzono jako szereg żwirowych zatoczek i betonowych platform, ze stopniowym wejściem do morza; podłoże to drobny żwir, a dno czyste. Przy plaży jest kompleks hotelowy zbudowany w latach siedemdziesiątych XX wieku, gdy ten odcinek wybrzeża zabudowywano jako strefę turystyczną; za nim jest sosnowy las dający cień, co na tym odcinku jest zaletą, bo okolicznemu brzegowi przeważnie brakuje wysokiej roślinności. Są prysznice, bary, leżaki i obiekty sportowe. Z Trogiru do Medeny idzie się pół godziny ścieżką nadbrzeżną albo jedzie pięć minut; parking jest przy drodze i płatny w sezonie.

Arbanija to wieś na północnym brzegu Čiova, trzy kilometry od Trogiru, a jej nazwa mówi o powstaniu: zasiedlili ją w XV wieku przybysze z Albanii, uciekający przed osmańskim podbojem. Wraz z nimi przyszedł zakon dominikanów, który wzniósł tu w 1432 roku klasztor Świętego Krzyża; zespół z kościołem i krużgankiem stoi tuż przy brzegu i jest najstarszą budowlą w miejscowości. Brzeg urządzono jako promenadę z betonowymi platformami i kilkoma żwirowymi zatoczkami, a morze jest spokojne, bo kanał jest wąski. We wsi są konoby i mały sklep, podczas gdy tłok zostaje w innych częściach wyspy. Z Trogiru do Arbaniji jedzie się dziesięć minut albo idzie godzinę wzdłuż brzegu.

Sklepy z pamiątkami i stragany w Trogirze skupiają się przy północnej bramie miejskiej i na odcinku ku targowi, którym wchodzi większość odwiedzających. Oferta jest typowa dla miast dalmatyńskich: magnesy, pocztówki, koszulki, sól morska, lawenda, mydła, biżuteria i tkaniny. Tym, co naprawdę pochodzi z tej okolicy i warto zabrać, są oliwa z okolicznych pól, miód, zioła, a w warsztatach kamieniarskich przedmioty z kamienia z Braču, bo kamieniarstwo jest w Trogirze tradycją od czasów mistrzów pracujących przy katedrze. Jeśli kupujecie oliwę, pytajcie o tłocznię i zbiór; przy kamieniu pytajcie, kto go wykonał. Ceny są wyższe niż na zapleczu; oglądać najlepiej pod wieczór.

Targ rybny w Trogirze działa w zadaszonej kamiennej hali na północ od jądra, przy targu miejskim, i trwa od wczesnego rana, aż sprzeda się to, co złowiono tej nocy. Budynek jest stary i zbudowany celowo: kamienne lady, otwarte boki dla przewiewu i odpływ na wodę, bo ryba wymagała cienia i bieżącej wody, zanim pojawiły się lodówki. Połów pochodzi z zatok Kaštela i Splitu oraz z otwartego morza wokół Šolty i Drvenika: sardynka, sardela, morszczuk, dorada, labraks, skorpena i kalmar, a niekiedy homarce. Ceny zależą od dnia; w poniedziałki wybór jest mniejszy. Sprzedawcy oczyszczą rybę na życzenie. Czynny jest rano, a najlepszy wybór zaraz po otwarciu.