Šibenik. Co zobaczyć, mapa i ukryte perełki

Twierdzę świętego Jana wzniesiono w 1646 roku, równocześnie z Barone, na wzgórzu sto piętnaście metrów nad miastem, gdy Šibenik szykował się na osmańskie oblężenie. Zbudowano ją na planie nieregularnej gwiazdy, z niskimi murami i ziemnymi wałami, które pochłaniały ogień armatni, bo wysokie średniowieczne wieże nie liczyły się już wobec artylerii. Wraz z Barone i świętym Michałem tworzyła trójkąt obronny, który w 1647 roku odparł kilkutygodniowe oblężenie. Później straciła rolę wojskową i podupadła, a w ostatnich latach częściowo ją odnowiono i otwarto dla zwiedzających. Roztacza się z niej najszerszy widok na miasto, kanał i wyspy; podejście ze starówki trwa pół godziny.

Katedrę świętego Jakuba budowano od 1431 do 1536 roku i jest jedynym wielkim kościołem Europy wzniesionym wyłącznie z kamienia, bez cegły, drewna i zaprawy: płyty kamienne obrobiono tak, by trzymały się nawzajem na wpustach, niczym składany mebel. Od 1441 roku pracami kierował Juraj Dalmatinac, który obmyślił kopułę i kamienne sklepienie, a po jego śmierci dzieło dokończył Nikola Firentinac. Wzdłuż apsyd biegnie fryz z siedemdziesięciu jeden ludzkich głów, portretów rzeczywistych mieszkańców Šibenika z XV wieku, wśród nich kobiet, dzieci i brodatych mężczyzn w czapkach. Baptysterium pod chórem to szczyt kamieniarstwa. Katedrę wpisano na listę UNESCO w 2000 roku; zwiedzanie trwa pół godziny.

Latarnia na przylądku Jadrija stoi po północnej stronie wejścia do kanału świętego Antoniego i znaczy przejście statkom wchodzącym do portu w Šibeniku. Wzniesiono ją w XIX wieku, gdy austriacka administracja morska wyposażała wschodni Adriatyk w łańcuch latarni, bo bez światła nocne wejście w tak wąski kanał było niebezpieczne. Wieża jest niska i biała, ze światłem widocznym na kilka mil, a obok stoi dom dawnego latarnika; dziś działa automatycznie. Przylądek jest niski i skalisty, z kąpieliskiem Jadrija tuż obok, więc latarnię ogląda się przy tym samym spacerze. Widok jest najbardziej wymowny, gdy kanałem przechodzi wielki statek.

Na zachód od Šibenika, w ustronnym położeniu nad morzem, stoją resztki renesansowej letniej rezydencji rodziny Vrančiciów, jednej z najznakomitszych rodzin Šibenika XVI wieku. Wyszli z niej Antun Vrančić, arcybiskup i dyplomata, oraz jego bratanek Faust Vrančić, wynalazca i leksykograf, który w 1595 roku ogłosił słownik pięciu języków europejskich, a w 1615 książkę Machinae Novae z projektami mostów, młynów i latającego urządzenia ze spadochronem. Posiadłość zbudowano jako ufortyfikowaną siedzibę wiejską z domem, częścią gospodarczą i murem od strony lądu. Dziś widoczne są mury i fragmenty otworów, a wnętrze jest zawalone. Do stanowiska wiedzie polna droga, nie ma znaków ani urządzonego dojścia.

Srima-Prižba to wczesnochrześcijańskie stanowisko na półwyspie między Vodicami a Šibenikiem, jedno z najlepiej zbadanych na tym odcinku wybrzeża. Odkryto zespół dwóch kościołów zbudowanych obok siebie w V i VI wieku, ze wspólnym narteksem, baptysterium i grobami; taka podwójna budowa była w późnej starożytności zwyczajna, gdy oddzielne przestrzenie służyły obrzędowi chrztu i eucharystii. Znaleziono też fragmenty mozaiki, kamiennego wyposażenia i inskrypcje. Stanowisko przykryto konstrukcją ochronną i przygotowano do zwiedzania z tablicami objaśniającymi znaleziska. Leży przy drodze w miejscowości Srima, a zwiedzanie trwa jakieś dwadzieścia minut.

Turina to średniowieczna twierdza na wzgórzu nad Skradinem, wzniesiona w XIII wieku, gdy tą okolicą władali książęta Šubiciowie z Bribiru, najpotężniejszy chorwacki ród szlachecki tamtych czasów. Miejsce wybrano dla kontroli ujścia Krki i drogi w głąb lądu: kto trzymał Turinę, trzymał dostęp do Skradina, wówczas ważnego portu i siedziby biskupstwa. Twierdza przeszła później w ręce weneckie, a w wojnach osmańskich straciła wartość wojskową i została opuszczona. Dziś widoczne są mury obronne, resztki wieży i cysterna. Na szczyt wiedzie stroma ścieżka ze Skradina, podejście na jakieś dwadzieścia minut, a widok obejmuje jezioro Prokljan.

Skradinski buk to największy wodospad na Krce i najczęściej odwiedzane miejsce parku narodowego: rzeka opada tu o prawie pięćdziesiąt metrów przez siedemnaście progów z martwicy wapiennej, na długości ośmiuset metrów, dzieląc się na dziesiątki strug spadających przez zarośnięte bariery. Martwica powstaje przy odkładaniu się wapienia wśród mchów i glonów i rośnie zaledwie o kilka milimetrów rocznie, dlatego chodzenie poza ścieżkami jest zabronione. Przy wodospadzie stoją odnowione młyny, stępy do sukna i kuźnia, które pokazują, jak przez stulecia wykorzystywano siłę wody. W pobliżu jest też elektrownia wodna Jaruga z 1895 roku, jedna z najstarszych na świecie. Obejście drewnianymi pomostami trwa półtorej godziny.

Roški slap leży w środkowym biegu Krki, między jeziorem Visovackim a kanionem, i spada z ponad dwudziestu dwóch metrów na długości prawie sześciuset. Jego górną część tworzy szereg małych kaskad, które miejscowi nazywają naszyjnikami, bo schodzą w rzędzie niczym ogniwa; poniżej rzeka spada głównym wodospadem do szerokiego jeziora. Na brzegu stoją stare młyny, w których do połowy XX wieku mielono zboże dla całego zaplecza, a niektóre działają do dziś pokazowo. W pobliżu, w stromej ścianie, otwiera się jaskinia Roška, dostępna schodami. Do wodospadu wiedzie droga ze Skradina i Drniša, a park oferuje też dojazd łodzią z Visovaca.

Kanał świętego Antoniego jest jedynym morskim przejściem do portu w Šibeniku: długi na jakieś dwa i pół kilometra, szeroki na dwieście do trzystu metrów i głęboki na prawie czterdzieści, więc przechodzą nim nawet największe statki. Powstał, gdy kanion rzeki Krki został zalany przez podnoszące się po epoce lodowej morze, i dlatego ma strome skalne ściany po obu stronach. Dzięki tej naturalnej ciasnocie Šibenik przez stulecia łatwo było bronić, a u wejścia wzniesiono w 1540 roku twierdzę świętego Mikołaja. Wzdłuż północnego brzegu biegnie urządzona ścieżka dydaktyczna długa cztery i pół kilometra, z punktami widokowymi, resztkami austro-węgierskich obiektów wojskowych i widokiem na statki wchodzące do portu.

Park Narodowy Krka ogłoszono w 1985 roku i obejmuje około stu dziesięciu kilometrów kwadratowych biegu rzeki Krki od Knina do Skradina. Krka płynie kanionem głębokim do dwustu metrów i w siedmiu miejscach spada przez bariery martwicy wapiennej, żywe osady powstające przy odkładaniu się wapienia z pomocą mchów i glonów, rosnące po kilka milimetrów rocznie. Największym wodospadem jest Skradinski buk z siedemnastoma kaskadami i łącznym spadkiem prawie pięćdziesięciu metrów. W parku są też wyspa Visovac z klasztorem franciszkanów, monaster Krka i pozostałości pierwszej elektrowni wodnej na Krce z 1895 roku. Wejścia są w Skradinie, Lozovacu i przy Roškim slapie; na zwiedzanie trzeba pół dnia.

Punkt widokowy nad plażą Banj to mały taras na północnym brzegu zatoki, z którego jednym spojrzeniem obejmuje się całe stare jądro Šibenika: katedrę pośrodku, twierdzę świętego Michała nad dachami, twierdzę Barone po prawej na wzgórzu i rzędy kamiennych domów schodzących ku portowi. Dlatego niemal wszystkie znane fotografie miasta powstały właśnie stąd. Miasto zwrócone jest na południowy zachód, więc światło pada najlepiej późnym popołudniem i w pierwszych minutach po zachodzie, gdy zapalają się światła na twierdzach. Do punktu prowadzi nadbrzeżna promenada, jakieś dwadzieścia minut piechotą z centrum; ławki i cień są przy krawędzi.

Prvić to mała wyspa na północny zachód od Šibenika z dwiema miejscowościami, Prvić Luką i Šepurinami, które łączy pieszy szlak długi półtora kilometra; tu również nie ma samochodów. W Prvić Luce pochowano Fausta Vrančicia, wynalazcę i pisarza urodzonego w Šibeniku w 1551 roku, który w książce Machinae Novae z 1615 roku ogłosił projekty mostów, młynów i latającego urządzenia ze spadochronem zwanego Homo volans, pierwszego znanego przedstawienia takiego aparatu. W miejscowości działa centrum pamięci z modelami jego wynalazków, które zwiedzający mogą uruchamiać. Šepurine to wieś rybacka z długim nabrzeżem i żwirową plażą. Linie łodzi z Šibenika i Vodic kursują kilka razy dziennie.