Co zobaczyć na Hvarze: Fortica, teatr w Arsenale i Równina Stari Grad

Hvar ma problem z reputacją w obie strony. Znany jest jako wyspa imprez i jako najbardziej słoneczne miejsce Chorwacji z ponad 2700 godzinami rocznie, oba fakty są prawdziwe, ale żaden nie tłumaczy, dlaczego wyspa warta jest kilku dni. Wyspa ma 68 kilometrów długości, cztery odrębne miejscowości, grecki krajobraz rolniczy chroniony przez UNESCO, jeden z najstarszych zachowanych teatrów komunalnych w Europie i południowe wybrzeże z tarasowymi winnicami, którym prawie nikt nie jeździ.

Miasto Hvar: plac, Arsenał i podejście

Plac świętego Szczepana to największy plac starówki w Dalmacji i działa jak salon wyspy, z katedrą zamykającą go od wschodu. Budynek, którego warto szukać, to Arsenał po stronie południowej: na piętrze mieści teatr otwarty w 1612 roku, zbudowany jako teatr publiczny dla wszystkich stanów w czasach, gdy było to niezwykłe gdziekolwiek w Europie. Nad miastem twierdza Fortica to dwudziestominutowe podejście ścieżką przez ogrody w murach, odwdzięczające się klasycznym widokiem na wyspy Pakleni. Wchodź o zachodzie, nie w południe.

• Wyspy Pakleni leżą dziesięć do dwudziestu minut taksówką wodną od Rivy. Palmižana i Jerolim to zwykłe cele, a ostatnia łódź powrotna odpływa wcześniej, niż ludzie się spodziewają.
• Lawenda kwitnie mniej więcej od połowy czerwca do połowy lipca. Poza tym oknem pola wokół Velo Grablje to zielone łodygi, a nie fiolet.
• Tunel do Zavali na południowym wybrzeżu jest jednopasmowy, nieoświetlony i wykuty w skale. Jest legalny i krótki, ale nie dla nerwowych kierowców.
• Promy przybijają w Stari Grad, a nie w mieście Hvar, a między nimi jest dwadzieścia minut drogi. Sprawdź, którego portu dotyczy twój bilet.

Stari Grad i podział pól z 384 roku p.n.e.

Greccy osadnicy założyli tu Pharos w 384 roku p.n.e., co czyni Stari Grad najstarszym miastem Chorwacji, i podzielili równinę za nim na prostokątne działki wyznaczone murkami z suchego kamienia. Te działki wciąż tam są, w tym samym kształcie, wciąż uprawiane. UNESCO wpisało Równinę Stari Grad w 2008 roku właśnie dlatego, że jest najlepiej zachowanym greckim podziałem ziemi w basenie Morza Śródziemnego. Przejdź albo przejedź rowerem jej fragment, a skala stanie się jasna tak, jak nie potrafi tego oddać żadne zdjęcie. W miasteczku zamek Tvrdalj, ufortyfikowana letnia rezydencja poety Petara Hektorovicia ze stawem słonowodnym, zajmuje pół godziny.

Trzy dni to uczciwe minimum: jeden na miasto Hvar i twierdzę, jeden na łódź do wysp Pakleni, jeden na Stari Grad, równinę i drogę na wschód przez Jelsę i Vrbosku. Jeśli chcesz wyspy bez tłumów, śpij w Stari Grad albo Jelsie, a miasto Hvar odwiedź wieczorem, a nie odwrotnie. Południowe wybrzeże przy Sveta Nedjelja i Ivan Dolac to czwarty dzień, jeśli go masz.

Dojazd na Hvar

Hvar nie ma lotniska. Najbliższe znajduje się w Splicie, około 20 km od centrum miasta. Katamaran pasażerski dopływa do miasta Hvar w około 1 godzinę, za 10 do 25 euro od osoby. Prom samochodowy dopływa do Stari Grad w około 2 godziny, przy czym piesi pasażerowie płacą około 6 do 8 euro, a samochód 36 do 48 euro. Katamarany odpływają z Obala Lazareta przed starówką w Splicie, promy samochodowe z ponumerowanych nabrzeży, 10 minut spacerem na południe. Jadąc wybrzeżem od Dubrownika, trzeba przeprawić się z Drvenika do Sućuraja na wschodnim cyplu, co zajmuje około 20 minut, a potem liczyć około 1 godziny 30 minut na 80 km drogi w kierunku zachodnim.

Poruszanie się po wyspie i w głębi lądu

Przez całą długość wyspy biegnie jedna droga, od miasta Hvar przez Stari Grad i Jelsę, aż do Sućuraja. Autobusy łączą miasteczka i odbierają pasażerów z większości promów w Stari Grad, skąd przejazd do miasta Hvar zajmuje około 25 minut i kosztuje kilka euro, albo 35 do 45 euro taksówką. Poza miasteczkami autobusy kursują rzadko, dlatego na południowe wybrzeże, do wiosek lawendowych i na szczyt potrzebny jest samochód lub skuter. Starówka w Hvarze jest zamknięta dla samochodów, a letni parking nad nią szybko się zapełnia, dlatego warto zapytać gospodarza o parkowanie przed przyjazdem. Mając własny transport, warto dodać te przystanki w głębi lądu.

• Velo Grablje, na wysokości 300 m w przełęczy nad zatoką Milna, to XV-wieczna wieś rolnicza, która stała się centrum destylacji lawendy na Hvarze.
• Malo Grablje, opuszczona wioska w kamienistej dolinie poniżej, żyła z uprawy lawendy, wina i oliwek, zanim jej mieszkańcy przenieśli się na wybrzeże.
• Sveti Nikola, najwyższy punkt Hvaru, na wysokości 626 m, ma na szczycie średniowieczny kościół i nie zapewnia cienia, dlatego trzeba wyruszać wcześnie rano i rezygnować z wejścia przy wietrze bura.
• Likorova kuća nad Stari Grad to zrujnowane, XIX-wieczne gospodarstwo winiarskie przy polnej drodze wśród gajów oliwnych, łatwe do pokonania pieszo lub rowerem.

Plaże w zasięgu miasta Hvar

Miasto Hvar nie ma własnej plaży, więc kąpiel odbywa się w zatoczkach po obu stronach portu albo na okolicznych wyspach. 10 minut spacerem na zachód wzdłuż morza prowadzi do Bonj, gdzie zachowały się kamienne arkady i kabiny z okresu po 1920 roku, gdy powstały pierwsze hotele na Hvarze. Na wschód od portu Pokonji Dol ma najspokojniejszą wodę w pobliżu miasta, osłoniętą przez wysepkę z latarnią morską. Dalej wzdłuż starej drogi do Stari Grad leżą Zaraće i Dubovica, zatoczki warte dojazdu samochodem. Wszystkie mają kamienistą lub skalistą plażę, dlatego warto zabrać buty do wody.

Miasto Hvar poza głównym placem

Miasto Hvar ma 3 mniejsze atrakcje na kolejny poranek. Klasztor franciszkański z 1461 roku stoi na brzegu na południowy wschód od starego centrum, z krużgankiem, cyprysem liczącym ponad 300 lat i obrazem Ostatniej Wieczerzy w refektarzu. Klasztor benedyktynek zajmuje dawny dom poety Hanibala Lucicia i pokazuje koronki, które zakonnice wykonują z włókna agawy, rzemiosło niespotykane nigdzie indziej. Powyżej twierdzy Fortica dalsza wspinaczka prowadzi do napoleońskiej twierdzy z 1811 roku, francuskiej pozycji artyleryjskiej osłaniającej stronę lądową. Teren jest tam nierówny i miejscami bez ogrodzenia, dlatego warto założyć solidne buty.

Targi na zakupy do samodzielnego gotowania

Targi pokazują, co każde miasteczko oferuje dla osób gotujących samodzielnie. Targ Pjaca w Hvarze działa w cieniu wzdłuż północnej krawędzi głównego placu i jest niewielki, ponieważ wyspa uprawia tarasy w małych ilościach. Targ rybny mieści się w krytym budynku na zachodnim krańcu portu, z sardynkami i sardelami wiosną i latem oraz morszczukiem, skorpeną i barwenami przez cały rok. Stari Grad ma najlepsze warzywa na wyspie, ponieważ równina leży bezpośrednio za miastem, a jego targ rozstawia się każdego ranka kilka kroków od nabrzeża. Targ w Jelsie, pod platanami, oferuje dodatkowo figi, chleb świętojański, migdały oraz, późną jesienią, mandarynki z doliny Neretwy.

Kiedy jechać

Maj i czerwiec to miesiące na równinę, wioski i szczyt: dość ciepłe na wczesne kąpiele, dość chłodne na piesze wędrówki, a od połowy czerwca kwitnie lawenda. Lipiec i sierpień przynoszą upały, tłumy na promach i nocne życie, a popołudniowe katamarany z powrotem do Splitu wyprzedają się z wielodniowym wyprzedzeniem, dlatego warto zarezerwować bilet online, gdy tylko znane są daty podróży. Wrzesień to najlepszy miesiąc na kąpiele morskie, wciąż ciepły po lecie. 28 września 2026 roku promy przechodzą na rozkład pozasezonowy: liczba kursów promu do Stari Grad spada do 3 lub 4 dziennie, a katamaran Jadrolinii kursuje do 11 października. Przy silnej burze katamarany zawieszają rejsy wcześniej niż prom samochodowy, warto o tym pamiętać. Od listopada do kwietnia wiele miejsc jest zamkniętych, a rejsów jest niewiele.

Miejsca po kolei

Loggia w Hvarze

Loggia stoi po wschodniej stronie placu, przy wieży zegarowej, i jest jedyną częścią pałacu rektora, która przetrwała pożar z 1571 roku. Powstała na początku XVII wieku, a jej projekt przypisuje się budowniczym wyszkolonym w Wenecji: 7 arkad na kolumnach, kamienna ława wzdłuż muru i belkowany strop. Za czasów panowania weneckiego odczytywano tu wyroki i zawierano transakcje, ponieważ postępowania musiały być publiczne. W XIX wieku obok niej wyrósł hotel, a loggia pozostała otwartym przejściem na nadbrzeże. Dziś można w niej usiąść w cieniu. Wieża zegarowa stojąca przy niej mierzy czas od XVI wieku.

Arsenał i Teatr w Hvarze

Parter Arsenału służył jako stocznia i magazyn galer. W dużej krytej hali nad brzegiem naprawiano i zimowano statki komuny Hvar, a po tym, jak flota otomańska spaliła budynek w 1571 roku, odbudowano go w 1611 roku. Rok później na górnym piętrze urządzono teatr. Wewnątrz znajdują się drewniane loże w 2 poziomach i niewielka scena. Po długiej renowacji przestrzeń została ponownie otwarta dla odwiedzających. Wejście znajduje się przy głównym placu, bilety są niedrogie, a 20 minut wystarcza na zwiedzanie, więc można je połączyć z kawą na placu i wejściem na Forticę.

Fortica (Twierdza Hiszpańska)

Fortica, zwana też Španjolą, stoi około 100 m nad miastem i swój obecny kształt uzyskała w XVI wieku. Impulsem był rok 1571, gdy flota otomańska spaliła Hvar: nowa twierdza miała dać schronienie całej ludności i ostrzeliwać z dział wejście do portu oraz archipelag Pakleni. W 1579 roku błyskawica trafiła w skład prochu i wyrwała część murów, więc to, co widać dzisiaj, odbudowano na końcu tego wieku. Wewnątrz znajdują się cele więzienne i niewielka kolekcja amfor wydobytych z dna morskiego. Z tarasu widać port z rozłożonymi u stóp wyspami. Bilety są niedrogie. Podejście prowadzi po stromych schodach i ścieżce, dlatego trzeba mieć odpowiednie buty.

Wyspa Galešnik

Galešnik jest najmniejszą i najbliższą z wysepek przed portem, oddaloną od nadbrzeża tylko o kilkaset metrów, więc łódź dopływa do niej w około 5 minut. Na szczycie stoją ruiny małego fortu, który Wenecjanie wybudowali w XVI wieku, aby ostrzałem krzyżowym z tego miejsca i z Forticy zamknąć wejście do portu. Fort został opuszczony i pozostał po nim jedynie kamienny parter. Brzeg jest skalisty, z betonowymi platformami do wygrzewania się i stromym zejściem w głęboką wodę, więc nadaje się dla pewnych pływaków. W sezonie wysepka działa jako dzienny klub plażowy z barem i leżakami. Warto przyjść popołudniu, kiedy w świetle zachodzącego słońca widać stąd port miejski.

Wyspa Jerolim

Jerolim jest pierwszą wysepką łańcucha Pakleni, w odległości niecałego 1 km od portu, i najbliższym miejscem do popłynięcia z miasta. Nazwa pochodzi od nieistniejącej już kapliczki świętego Hieronima. Brzeg jest skalisty, z kilkoma małymi kamienistymi zatoczkami i betonowymi platformami, a woda jest głęboka i bardzo czysta, ponieważ nie ma tu ujścia rzeki ani piasku. Wysepka jest miejscem kąpieli naturystycznej od lat po 1960 roku, a dziś kąpiel nago i w kostiumie odbywa się na osobnych odcinkach brzegu, więc warto sprawdzić, na którą stronę się dopływa. Wnętrze porasta gęsty sosnowy las z wąskimi ścieżkami. W sezonie łodzie taxi kursują co pół godziny, a przepłynięcie zajmuje około 10 minut. Na wyspie działa jeden bar.

Marina Palmižana

Palmižana to zatoczka po północnej stronie Sveti Klement, największej wyspy łańcucha Pakleni, i jedyne miejsce w archipelagu z prawdziwą mariną, chronione zarówno od bury, jak i od wiatru południowego. Nad zatoczką leży ogród botaniczny, który rodzina Meneghello zaczęła zakładać na początku XX wieku, z palmami, agawami, kaktusami i gatunkami przywiezionymi z ich podróży, a pawilony i restauracje, które wyrosły wokół ogrodu, działają do dziś. Za niskim wzniesieniem, 15 minut pieszo, znajduje się kamienista plaża zwrócona na południe. Łodzie taxi z Hvaru płyną około 20 minut. Zwiedzanie zajmuje pół dnia, a na leśne ścieżki warto założyć odpowiednie buty.

Nadbrzeże Stari Grad

Zatoka Stari Grad wcina się na 6 km w głąb lądu od otwartego morza, dlatego właśnie tu Grecy założyli Faros: statki stały tu bezpiecznie, niezależnie od wiatru. Ta długość sprawia, że woda wzdłuż nadbrzeża jest spokojna prawie cały rok. Promenada biegnie brzegiem od portu do starej części miasta, na długości około 1,5 km, mijając kamienne domy z rybackimi parterami, kilka barokowych letnich willi i niewielki kościół św. Rocha. Promy ze Splitu dobijają 2 km na zachód od starego centrum, w porcie Stari Grad, skąd kursuje autobus. Najlepiej iść tędy wieczorem, kiedy cała zatoka zwraca się na zachód.

Muzeum Stari Grad

Muzeum zajmuje pałac Biankini na nadbrzeżu, dom z XIX wieku wybudowany przez rodzinę armatorów. Głównym eksponatem jest ładunek statku, który zatonął u przylądka Vela Stiniva w I wieku przed naszą erą: amfory, wyposażenie okrętowe i części towaru, wydobyte z dna morskiego i pokazujące, jak wyglądał handel w tej części Adriatyku. Jest tu też mozaika z rzymskiej willi oraz kolekcja obrazów Juraja Plančića, urodzonego w Stari Gradzie w 1899 roku, który zmarł młodo w Paryżu. Ekspozycję łatwo obejrzeć, wystarczy na to około 40 minut. Dobrze łączy się z wizytą na równinie: widać tu, co tamtejsze gospodarstwa produkowały i wysyłały.

Nadbrzeże Jelsa

Jelsa leży na północnym wybrzeżu, w zatoce zamknietej z obu stron przylądkami, a miasteczko wyrosło wokół swojego portu w XVI wieku, gdy mieszkańcy górskich wiosek zeszli w stronę morza. Nadbrzeże otacza wewnętrzny basen portowy i przechodzi w park platanowy, zasadzony na końcu XIX wieku, jeden z niewielu prawdziwych parków na dalmatyńskich wyspach. Obok znajdują się plac z letnią sceną i źródło Slatina, gdzie słodka woda wypływała blisko morza i dała miejscu nazwę. Katamarany łączą Jelsę ze Splitem oraz z Bolem na Braču. Wzdłuż promenady dochodzi się do zatoczek Mina i Grebišće, najlepszych miejsc do kąpieli w okolicy, w około 30 minut.

Port Vrboska

Vrboska jest najmniejszą osadą na wyspie, założoną w 1465 roku, gdy rolnicy z Vrbanju zeszli do morza i zbudowali port na końcu wąskiej zatoki o długości około 1 km. Przez wieś przepływa kanał, a nad nim przerzucono kilka kamiennych mostków, stąd przydomek małej Wenecji. Wyjątkiem jest kościół Marii Panny: w XVI wieku mieszkańcy ufortyfikowali go murami i strzelnicami jako schronienie przed najazdami otomańskimi, dlatego wygląda jak twierdza. Jest tu też muzeum rybołówstwa, jedno z pierwszych tego typu w Chorwacji. Vrboska leży kilka kilometrów od Jelsy, a całą osadę można obejść pieszo w około 1 godzinę.

Plaża Zavala

Zavala to wieś na południowym końcu tunelu Pitve, zwrócona w stronę Korčuli i otwartego morza. Tunel ma długość około 1,5 km i został wykuty po 1960 roku z galerii wodociągowej, co wyjaśnia jego rozmiar: ma miejsce tylko na jeden pojazd, więc przy wjeździe czeka się, aż nadjeżdżający z drugiej strony ruch się wyczyści, zanim można wjechać. To właśnie tunel jest powodem, dla którego to wybrzeże tak długo pozostawało słabo zaludnione. Plaża jest kamienista i wąska, z bardzo czystą wodą, która szybko robi się głęboka, a zbocza powyżej są tarasowo obsadzone winoroślą plavac mali. W wiosce działa kilka tawern. Słońce pozostaje na plaży do późnego popołudnia, więc nadaje się na drugą połowę dnia.

Klify Sveta Nedjelja

Sveta Nedjelja leży pod pionowym klifem na południowej stronie wyspy, poniżej szczytu Sveti Nikola. Około 100 m nad domami otwiera się duża jaskinia, w której w XV wieku pustelnicy augustiańscy urządzili niewielki klasztor i kościół. Stroma ścieżka wiedzie do jaskini w około 30 minut, a z jej wylotu widać cały południowy kanał. Zbocza wokół wioski są nachylone pod kątem blisko 45 stopni i obsadzone winoroślą plavac mali, z której powstają najbardziej znane czerwone wina Hvaru. Sam klif jest terenem wspinaczkowym z kilkudziesięcioma drogami, a najkrótsza droga na szczyt Sveti Nikola zaczyna się właśnie tu, około 1 godziny 30 minut pod górę przez makię. W wiosce działa winnica i kilka tawern.

Port Sućuraj

Sućuraj to najdalej na wschód wysunięta osada na Hvarze i pod każdym względem przeciwieństwo miasta Hvar: kilkaset stałych mieszkańców, port w niewielkiej zatoczce i łodzie rybackie wzdłuż brzegu. Prom do Drveniku to najkrótsze połączenie promowe na Adriatyku, a latem warto je rezerwować, bo kolejki bywają długie. We wsi stoi franciszkański klasztor z XVII wieku, a w pobliżu leży kilka kamienistych zatoczek. Z portu 20 minut pieszo prowadzi do latarni morskiej na przylądku, wybudowanej w 1889 roku, gdzie kanał w stronę lądu zwęża się do nieco ponad 4 km, a naprzeciwko widok wypełnia masyw Biokovo. Wnętrze wyspy jest zamknięte, a otaczający je brzeg jest skalisty, bez plaż.